İslami Namaz Vakitleri Hesaplama Metodolojisi: 112 Adımlı Astronomik, Jeodezik ve Fıkhî Teknik Monografi

İki parçalı Jülyen kronometrisi, 195 terimli VSOP87D Güneş efemerisi, iki katmanlı NGA EGM96 jeoid ondülasyonu, Gladstone–Dale atmosferik kırılması, alt-kilometre ülke sınır poligonları ve Hanefî/Şâfiî yüksek enlem fıkhını kapsayan tam matematiksel formülasyon ve bağımsız 64-bit C# referans uygulaması.

✦ Açık Bilimsel Paylaşım ve Kamu Yararı Beyanı (Helal ve Ücretsiz Kullanım)

Bu sayfada yayımlanan tüm matematiksel formülleri, jeodezik tabloları, saat dilimi poligonlarını ve C# kaynak kodlarını kendi uygulamalarınızda, cami ekranlarınızda, akademik araştırmalarınızda veya yazılımlarınızda hiçbir kısıtlama olmaksızın seve seve kullanabilirsiniz; tamamen helaldir. Bir eksik, sınır durumu veya iyileştirme fark ederseniz [email protected] adresinden bize bildirmenizden memnuniyet duyarız.

1. Yönetici Özeti ve Mimari Motivasyon

Beş vakit farz namazın (İmsak/Fecr-i Sâdık, Güneş/Tulû’, Öğle/Zuhr, İkindi/Asr, Akşam/Mağrib ve Yatsı/İşa) yanı sıra Şer’î gece kesirlerinin (Nısfu’l-Leyl ve Sülüsü’l-Ahîr) yeryüzünün her noktasında doğru tayini; gök mekaniği, fiziksel jeodezi, atmosfer optiği, ulusal saat dilimi mevzuatı ve klasik İslam fıkhının eşzamanlı uyumunu gerektiren çok disiplinli bir mühendislik problemidir.

Basitleştirilmiş hazır kütüphaneler; 32-bit kayan nokta yuvarlama gürültüsü, Android WGS84 elipsoidal yüksekliği ile iOS ortalama deniz seviyesi (MSL) rakımının karıştırılması, karmaşık ülke sınırlarında kaba dikdörtgen saat kutuları kullanılması, güncellenmemiş işletim sistemi yaz saati (DST) tabloları ve 45°–90° Beyaz Gece / kutup kuşaklarındaki süreksizlikler nedeniyle 1 dakikadan 60 dakikaya varan sistematik sapmalar üretebilmektedir. Quran Radiant astronomi motoru, hiçbir harici pakete bağımlı olmadan 64-bit IEEE-754 çift duyarlıklı analitik bir mimari sunar.

2. Temel Matematiksel, Jeodezik ve Fiziksel Formülasyonlar

2.1 Two-Part 64-Bit Julian Chronometry & IERS-2026 ΔT

Splitting the Julian Date into an integer/half-day epoch base and fractional day prevents IEEE-754 mantissa truncation (~21-bit loss in monolithic JD doubles), maintaining sub-millisecond stability across 1600–2174+ CE.

JD = JD_day + JD_frac, JDE = JD_UTC + ΔT(y) / 86400 T = ((JDN - 2451545) + f_day) / 36525.0

2.2 VSOP87D / NREL SPA Solar Ephemeris & Nutation

Apparent solar coordinates incorporate 195 periodic VSOP87D harmonic terms (±0.0003°), Earth–Moon Barycenter (EMB) & planetary perturbations, 63-term IAU 1980 nutation (Δψ, Δε), distance-scaled aberration, and 10th-degree Laskar obliquity.

λ_app = ☉_true + Δψ - (20.4898″ / R_AU) sin δ = sin ε · sin λ_app, α = atan2(cos ε · sin λ_app, cos λ_app)

2.3 WGS84 Ellipsoidal Altitude vs. Two-Layer NGA EGM96 Geoid

Android GNSS returns height (h) above the WGS84 ellipsoid whereas iOS CoreLocation returns Mean Sea Level (MSL). Applying a compressed 17.2 KB two-layer EGM96 grid (2°×2° global + 0.5°×0.5° regional Hermite blend) eliminates 30–38 m vertical bias.

H_MSL = h_WGS84 - N_EGM96(φ, λ), H ∈ [-450 m, +8850 m] Δα_dip = 0.0347° · √(max(0, H_MSL - H_0))

2.4 Gladstone–Dale Barometric Density & C¹ Refraction

Atmospheric refraction scales with barometric air column density ρ/ρ₀ (capturing the +4.2% denser air column in sub-sea-level basins such as the Dead Sea at -430 m) coupled with C¹-monotonic Sæmundsson/Bennett horizon profiles.

ρ / ρ₀ = (1 - 0.0065 · H / 288.15)^4.25588 R_ref(h_true) = (ρ / ρ₀) · (1.02′ / tan(h_true + 10.3 / (h_true + 5.11)))

2.5 Topocentric Hour Angle & Hanafi/Shafi’i Asr Geometry

Solar altitude is evaluated relative to the local geodetic plumb-line horizon (never improperly converted to geocentric latitude) with topocentric solar parallax π_☉ = 8.794″ / R_AU and shadow factor n ∈ {1, 2}.

cos H₀ = (cos θ_z - sin φ · sin δ) / (cos φ · cos δ), |cos φ · cos δ| ≥ 10⁻¹² h_Asr = acot(n + tan|φ - δ|), n = 1 (Asr al-Awwal) | n = 2 (Asr al-Thani)

2.6 High-Latitude Regimes (45°–90°) & Shar’i Night Divisions

During sub-polar White Nights when solar nadir fails to reach the target depression angle, 30-step Golden-Section nadir search and Hermite blending ensure smooth transitions without jumps, while Shar’i night spans pure physical Sunset-to-Fajr.

T_night = UTC_Fajr(d+1) - UTC_Maghrib(d) Nisf al-Layl = UTC_Maghrib + ½ T_night, Thuluth al-Akhir = UTC_Maghrib + ⅔ T_night

3. Küresel Resmi Hesaplama Otoriteleri Karşılaştırma Matrisi

Hesaplama motoru, koordinatları çevrimdışı poligon karar ağaçlarıyla 200’ü aşkın ülke ve bölgeye eşleştirerek her bölgenin resmi şafak açılarını, gölge katsayılarını, temkin sürelerini ve dakika yuvarlama usullerini uygular:

Calculation Authority Primary Regions Fajr Angle Isha Criterion Default Asr Official Temkin / Rounding
Presidency of Religious Affairs (Diyanet / DİYK) TR, CY, AZ, Balkans, Europe -18.0° -17.0° (45°+: -16° / Takdir) Asr al-Awwal (+1) / Hanafi (+2 opt.) Sunrise -7m, Dhuhr +5m, Asr +4m, Maghrib +7m · Nearest :30s
Muslim World League (MWL) Europe, Far East, Global -18.0° -17.0° Shafi’i / Standard (+1) Standard astronomical + directional precaution
Umm al-Qura University (Makkah) SA, QA, BH, Arabian Peninsula -18.5° +90 min (+120 min in Ramadan) Standard (+1) Solar center transit · Nearest :30s
Egyptian General Authority of Survey EG, PS, Levant, Africa -19.5° -17.5° Standard (+1) Upper-limb horizon + precaution
Univ. of Islamic Sciences, Karachi PK, AF, IN, BD, Central Asia -18.0° -18.0° Hanafi Asr al-Thani (+2) Hanafi shadow & twilight standard
MABIMS (KEMENAG / JAKIM / MUIS) ID, MY, SG, BN -20.0° -18.0° Shafi’i (+1) +2 min Ihtiyat + Subuh ceiling quantization
Islamic Society of North America (ISNA) US, CA -15.0° -15.0° Standard (+1) / Hanafi (+2) North American moderate twilight

4. Açık Kaynak C# Referans Kodu (7 Bağımsız Çekirdek Modül)

Sıfır harici kütüphane bağımlılığı, sıfır ağ çağrısı, tam 64-bit IEEE-754 hassasiyet. Aşağıdaki sekmelerden üretimde çalışan C# kaynak dosyalarını doğrudan inceleyebilir, kopyalayabilir veya indirebilirsiniz.

YuksekHassasiyetAstronomiMotoru.cs — 64-Bit Two-Part Julian Date, IERS-2026 ΔT, 195-Term VSOP87D Solar Ephemeris, 63-Term IAU Nutation & 120-Term ELP-2000 Lunar Engine
⬇ .CS Dosyasını İndir
Loading C# module...

5. 112 Adımlı Açık Teknik Spesifikasyon Raporu (Namaz_VH)

Her bir mühendislik kararının fıkhî ve fiziksel gerekçesi, yaygın astronomik yanılgılar ve çalışan C# mantığı adım adım aşağıda belgelenmiştir.

#01

1) Yalnızca Hanefî ve Şâfiî Mezhebi Kapsam İlkesi ve Fıkhî Çerçeve

Fıkhî Mezhep Kapsamı Notu (Yalnızca Hanefî ve Şâfiî): Bu uygulamadaki tüm namaz vakti hesaplamaları, gölge oranları, kerâhet sınırları ve ihtiyat kuralları yalnızca Hanefî ve Şâfiî mezheplerinin usulüne göre yapılandırılmıştır; diğer mezhepler kapsam dışı tutulmuştur.

İkindi vakti gölge katsayıları (Asr-ı Evvel +1 gölge: Diyanet / Hanefî İmameyn / Şâfiî ve Asr-ı Sânî +2 gölge: Hanefî İmam-ı Âzam), Fecr-i Sâdık ve Şafak açıları, istivâ/tulû/gurûb kerâhet sınırları ile Nısfu'l-Leyl (Şer'î Gece Yarısı) kuralları yalnızca bu iki mezhebin fıkhî usulüne göre modellenmiştir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü kullanıcının hangi fıkhî mezhep esaslarına göre vakit üretildiğini en baştan şeffafça görmesi ve mezhepler arası kavram karışıklığının önlenmesi gerekir.
ikindi_golge ∈ { 1f (Asr-ı Evvel: Diyanet / İmameyn / Şâfiî), 2f (Asr-ı Sânî: Hanefî / İmam-ı Âzam) };
resmiTemkin + FikhiGuvenliSaatMetnineCevir(...) // Hanefî ve Şâfiî ihtiyat usulü
#02

2) Gizlilik Odaklı ??:?? Bekleme Kilidi, (0°, 0°) Reddi ve Kâbe-i Muazzama (277 m) Kilidi

Konum henüz seçilmemişse gizli bir başkent yedeği atanmaz; vakit kartları ??:?? ve sayaç ??:??:?? bekler. (0°, 0°) Gine Körfezi sıfır noktası, tanımsız sayı (NaN/Infinity) ve [-90°, +90°] dışı bozuk girdiler koordinat geçerlilik kapısında reddedilir. Kullanıcı Kâbe-i Muazzama seçeneğini onaylarsa 64-bit Kâbe koordinatı (21.422487°K, 39.826206°D, ±1e-5° koruma kilidi), 277 m Hicaz rakımı, SA ülke kodu (UTC+3) ve Ümmü'l-Kura otoritesi devreye girer.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü GPS izni vermeyen kullanıcının habersizce başka bir şehrin vaktiyle yanıltılmasını önlemek ve Kâbe seçildiğinde 32-bit kayan nokta kayması olmadan tam koordinat ve 277 m rakımı korumak gerekir.
bool KoordinatGecerliMi(double lat, double lon): !IsNaN(lat) && !IsInfinity(lat) && !IsNaN(lon) && !IsInfinity(lon) && lat ∈ [-90.0, 90.0] && (|lat| ≥ 1e-4 || |Sarmala180(lon)| ≥ 1e-4);
if (!KonumAlma.IlkKonumKayitliMi()) → AktifVakitVerileriniTemizle(); // KABE: 21.422487, 39.826206, 277m
#03

3) 64-Bit Çift Duyarlıklı Koordinat Aktarımı ve Yarı Açık [-180°, +180°) Boylam Sarma

Haritadan veya çevrimdışı şehir veritabanından seçilen koordinatlar 64-bit çift duyarlıklı (yuvarlamasız tam ondalık) sayı olarak saklanır; canlı GPS'ten gelen 32-bit koordinat (~1.1 m yeryüzü nicelemesi ≈ 0.003 zaman saniyesi) okunduğu ilk anda 64-bit uzaya taşınır ve geçerlilik denetiminden geçirilir. Harita kaydırmalarında ±180° tarih değiştirme meridyenini aşan boylamlar döngüsel normalizasyonla yarı açık [-180.0°, +180.0°) aralığına indirgenir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü yüzlerce trigonometrik efemeris adımında 32-bit kayan nokta gürültüsünün birikmesini engellemek ve +180° ile -180° antimeridyen dikişinde çift temsil kaynaklı sınır çakışmalarını kaldırmak gerekir.
double Sarmala180(double aci) { double m = (aci + 180.0) % 360.0; if (Math.Sign(m) == -1) m += 360.0; return m - 180.0; }
KonumAlma.AktifKoordinatlariDoubleAl(out double dEnlem, out double dBoylam);
#04

4) Milisaniyelik GNSS Paket Yaşı, Canlı Sensör İlerlemesi ve Arka Plan Uyanma Koruması

Mobil işletim sistemleri konum servisi yeni açıldığında veya uygulama arka plandan döndüğünde saatler öncesinden kalmış bayat bir son bilinen konumu döndürebilir. Konum tazelik kapısı paket yaşını milisaniyelik Unix zamanıyla karşılaştırır; sistem saati kaymış cihazlarda ise uydu sensör zaman damgasının duvar saatiyle uyumlu ilerleyip ilerlemediğini (sensör ilerlemesi pozitif 0.05 sn üstünde ve sensör ile sistem saati ilerleme farkı ≤ 30.0 sn) denetler ve ≥ 30 sn arka plan uykusundan dönüşte tazelik referansını sıfırlar.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü uçaktan yeni inmiş veya uygulamayı saatler sonra tekrar açmış bir kullanıcının ilk 8 saniyelik bayat GPS önbelleğiyle eski şehrin vakitlerini görmesini engellemek gerekir.
bool GnssFixTazeMi(fixTs, sistemUnixSn, maksYasSn): (sistemUnixSn - fixTs) ≤ maksYasSn && (sistemUnixSn - fixTs) ≥ -600.0;
bool canliIlerlemeUyumlu = Math.Sign(gnssIlerlemeSn - 0.05) == 1 && Math.Abs(gnssIlerlemeSn - sistemIlerlemeSn) ≤ 30.0;
#05

5) Android (WGS84 Elipsoidal h) ile iOS (Ortalama Deniz Seviyesi MSL) Rakım Ayrımı

Dikey eksende iki mobil işletim sistemi farklı referans yüzeyi döndürür: Android konum servisi yüksekliği WGS84 referans elipsoidi üzerindeki geometrik yükseklik (h) olarak verirken, iOS konum servisi doğrudan ortalama deniz seviyesi rakımını (MSL) döndürür. Rakım dönüştürücüsü jeoid ondülasyonu (N) çıkarmasını yalnızca Android elipsoidal yüksekliğine uygular.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü iOS cihazlardan gelen deniz seviyesi rakımından ikinci kez jeoid çıkarmak Türkiye'de rakımı 30–38 metre yapay biçimde düşürürken, Android'de çıkarmamak rakımı aynı miktarda fazla ölçerdi.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: GPS yüksekliğinin her telefonda doğrudan deniz seviyesi (MSL) verdiği sanılır; oysa Android ham elipsoid yüksekliği (h), iOS ise jeoid düşülmüş MSL döndürdüğü için iki platforma aynı formülü uygulamak Türkiye'de ~30–38 m rakım kayması doğurur.
float jeoidN = androidElipsoidYuksekligiMi ? YaklasikJeoidOndulasyonuMetre(enlem, boylam) : 0f;
denizSeviyesiMetre = hamGnssRakimMetre - jeoidN;
#06

6) İki Katmanlı (2°x2° Küresel + 0.5°x0.5° Bölgesel) NGA EGM96 Jeoid Ondülasyonu (~17.2 KB)

Android elipsoidal yüksekliğini (h) deniz seviyesi rakımına (H = h − N) çevirmek için NGA EGM96 modelinden sıkıştırılmış iki katmanlı (1.0 m işaretli tam sayı nicelemeli, toplam 17.632 bayt ≈ 17.2 KB) çift doğrusal (bilinear) ızgara kullanılır: dünyada 2°x2° (91x181 düğüm) küresel tablo çalışırken, Türkiye, Kıbrıs ve Yakın Doğu kuşağında (30°K–43°K, 25°D–46°D) Anadolu platosu gradyanını izleyen 0.5°x0.5° (27x43 düğüm) alt tablo 1° Hermite kenar geçişiyle harmanlanır (1.0 m jeoid nicelemesi ufuk açısında ~0.002° mertebesindedir).

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü kaba 15°x15° ızgaralar Anadolu platosunun jeoid kubbesini 10–12 metre düşük ölçer; sıkıştırılmış iki katmanlı ızgara bellekte yalnızca ~17.2 KB yer tutarak sapmayı ~1 metre civarında sınırlar.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Basit kodlarda kullanılan 10°–15° aralıklı kaba jeoid tabloları Mısır, Karadeniz ve Hazar köşelerinden örnek alıp Anadolu platosunun yerel pozitif jeoid kubbesini (+27..+38 m) üstten atlayarak Kahta ve İç Anadolu'da ~11 m hata bırakır.
sbyte[] kuresel = Egm96TabloCoz(ref _egm96Global2Deg, ...); // YaklasikJeoidOndulasyonuMetre(lat, lon)
if (lat ≥ 30.0 && lat ≤ 43.0 && lon ≥ 25.0 && lon ≤ 46.0) N = kureselN + (bolgeselN - kureselN) * wHermite;
#07

7) Fiziksel Rakım Sınırları [-450 m Lut Gölü .. 8850 m Everest] ve Çukur Havza Yoğunluk Etkisi

Rakım geçerlilik kapısı tüm modüllerde ortak [-450 m, 8850 m] deniz seviyesi (MSL) aralığını esas alır; böylece Lut Gölü / Ölü Deniz kıyısı (-430 m, Eriha/Ürdün Vadisi) ve Taberiye Gölü (-210 m) gibi deniz seviyesi altındaki çukur havzalar ile Everest zirvesine (8849 m) kadar tüm yerleşimler korunur. Negatif rakımlı çukur havzalarda hava sütunu deniz seviyesinden daha yoğun olduğu için Gladstone–Dale çarpanı doğal olarak 1.0 değerinin üzerine çıkar (Lut Gölü'nde ρ/ρ₀ ≈ 1.042); optik ufuk alçalması ise ΔH = max(0, H − H₀) ile negatif kök almaz.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü alt rakım sınırını 0 m almak Lut Gölü ve Eriha çevresindeki yerleşimlerde hem gerçek rakım bilgisini siler hem de çukur havzadaki ~%4.2 daha yoğun atmosfer kırılmasını gözden kaçırırdı.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Negatif rakımı hata sanıp max(0, H) ile sıfırlamak yaygın bir tuzaktır; Eriha ve Lut Gölü (-430 m) kıyısında rakım gerçekten negatiftir ve yalnız optik ufuk farkı (ΔH ≥ 0) sıfırdan küçük olamaz, yoğunluk kırılması ise artar.
double gecerliRakim = Math.Clamp(rakimMetre, -450.0, 8850.0); // Lut Gölü -430m → ρ/ρ₀ ≈ 1.0420
double deltaH = Math.Max(0.0, gecerliRakim - Math.Clamp(H0, -450.0, 8850.0));
#08

8) WGS84 Jeodezik Çekül Ufku ve [-90°, +90°] Kutup Payda Koruması (|cos φ · cos δ| ≥ 1e-12)

Yeryüzündeki su yüzeyi ve doğal ufuk düzlemi, Dünya merkezine değil yerel yerçekimi (çekül / plumb-line) doğrultusuna diktir. Bu fiziksel sebeple ufuk ve Güneş yüksekliği hesabında yer-merkezli (jeosentrik) enlem yerine doğrudan GPS'in verdiği WGS84 jeodezik enlemi [-90.0°, +90.0°] aralığında kullanılır; tam ±90.0° coğrafi kutup noktalarında cos(φ)·cos(δ) → 0 sıfıra bölme riskine karşı |cos φ · cos δ| ≥ 1e-12 koruması çalışır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Dünya'nın basıklığı (~1/298.257) yüzünden jeodezik enlemi yer-merkezli enleme çevirmek yerel çekül ufkunu 45° enlemde yapay olarak ~11.5 yay-dakikası eğer; jeodezik enlem fiziksel ufukla uyumludur.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Dünya basık olduğu için GPS enlemini atan((1 − f²)·tan φ) ile yer-merkezli enleme çevirmenin doğruluğu artıracağı sanılır; oysa durgun su yüzeyi ve doğal ufuk yer merkezine değil yerel yerçekimi çekülüne (jeodezik enleme) diktir.
double guvenliEnlem = Math.Clamp(enlem, -90.0, 90.0);   double enlemRad = guvenliEnlem * (Math.PI / 180.0);
double cosHaSunrise = (Math.Abs(cosHaPayda) ≥ 1e-12) ? (cosZenit - sinPhi * sinDec) / cosHaPayda : ...;
#09

9) Kayıtlı Şehir ↔ Canlı GPS Geçişlerinde ve Çevrimdışı Konumlarda Bayat Rakım / Ülke İzolasyonu

Kullanıcı yüksek rakımlı kayıtlı bir şehirden (örneğin Erzurum 1900 m veya La Paz 3640 m) Canlı GPS moduna döndüğünde, kayıtlı konumu sildiğinde veya uçak modunda dikey doğruluk geçersizken yeni bir yatay GPS konumu aldığında eski şehirden kalan yerel rakım, konum adı ve ülke kodu önbellek alanları sıfırlanır; ayrıca çevrimdışı ağ hatası vakit yenilemesini bloke etmez, adres sorgusu 30 sn aralıkla arkadan tamamlanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü eski bir dağ şehrinden deniz kıyısına inildiğinde bayat 1900 m rakımın veya eski ülke kodunun yeni konuma sızması Kişisel Optik Ufuk ve otomatik otorite hesabını yanıltabilirdi.
if (gpsRakimGecerli) { sonKayitliRakim = Clamp(currentAlt, -450f, 8850f); _sonGercekRakimBiliniyor = true; }
else if (mesafe ≥ 5.0 && _sonGercekRakimBiliniyor) { sonKayitliRakim = 0f; _sonGercekRakimBiliniyor = false; } // GuncelKonumuZorlaVeKaydet ülke/rakım kilidi (Adım 110)
#10

10) Küresel Haversine Histerezisi (0.5 km / 10 km), Kutup 0.0045° Boylam Kilidi ve Sınır Tazeleme

Hareket halinde batarya ve ağ tüketimini korumak için iki kademeli küresel Haversine eşiği çalışır: yatayda ≥ 0.5 km (500 m) yer değiştirildiğinde çevrimdışı vakit tablosu yenilenir; ≥ 10.0 km gidildiğinde şehir/ilçe adı güncellenir. Önbellek doğrulaması 0.5 km mesafenin yanında kutup yakınında meridyenlerin birleştiği noktalar için normalize boylam farkının ≤ 0.0045° şartını da denetler; sınır geçişinde sistem saat dilimi önbelleği tazelenir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü bina içi 5–20 metrelik doğal GPS salınımlarında her saniye tablo hesaplamak işlemciyi yorar; kutup yakınında 200 m yürüyerek karşı meridyene geçildiğinde ise 0.0045° boylam kilidi önbelleği anında yeniler.
double boylamFarki = Math.Abs(NOAA_Verileri.Sarmala180((double)sonBoylam - (double)hesapBoylam));
bool koordUyumlu = Math.Sign(KureselMesafeKm(...) - 0.5) == -1 && boylamFarki ≤ 0.0045; // 0.5 km altı
#11

11) Kişisel Optik Ufuk Önbellek Duyarlılığı (0.035° Açı Eşiği)

Resmi şehir takvimi otoritelerinde düz şehir ufku (ΔH = 0) geçerli olduğundan apartman katları arasında çıkmak önbelleği gereksiz yere bozmaz. Kişisel Ayarlar modunda optik ufuk düzeltmesi açıldığında ise ham √H farkına değil, çevre taban rakımı (H₀) düşülmüş net ufuk alçalması açısı farkının 0.035° eşiğini aşmasına (ekvatorda ~8 saniye etki eşiği, deniz seviyesinde ~±40 m rakım değişimi) bakılır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü H₀ = 500 m rakımlı bir ovada 501 m'den 540 m'lik bir tepeye çıkıldığında bağıl ΔH = 0 → 40 m sıçraması gerçek ufuk alçalmasını 0°'den 0.22°'ye çıkarır; doğrudan |Δα_net| ölçmek bu tepe çıkışını yakalar.
double EtkinUfukRakimiHesapla(double H) → Math.Max(0.0, clamp(H, -450, 8850) - clamp(H0, -450, 8850));
bool OptikUfukDegisimiAnlamliMi(eskiH, yeniH) → rakimUfukDuzeltmesiAktif && Math.Sign(|α_net(yeniH) - α_net(eskiH)| - 0.035) == 1;
#12

12) Atomik İlk Kare Yazımı (d-1 + i=0 + i=1), Yarış Kilidi ve 8 Günlük Tamlık Denetimi

Yeni konum veya otorite seçildiğinde yarım kalan önceki hesap akışı durdurulur, bayat ileri gün dilimleri temizlenir ve d-1 (dün), bugün (i=0) ve yarın (i=1) günleri tam Şer'î gece verisiyle birlikte aynı karede atomik olarak güncellenir. İleri günler (d+2..d+7) arka karelerde sürerken eşzamanlı çalışma kilidi yazıcı katman ile çakışmayı önler ve ayar değişirse akış ortada kendini iptal eder.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü hızlı otorite/mezhep değiştirmelerinde iki akışın aynı yerel önbellek alanlarına paralel yazmasını (veri yırtılmasını) ve Yatsı sonrasında yarının (i=1) eksik okunmasını önlemek gerekir.
if (_aktifHesaplamaRutin != null) StopCoroutine(_aktifHesaplamaRutin);
MevcutTabloKullanilabilirMi(): dün/bugün/yarın/7. gün depo kayıtları + koordinat + v6 imza tam ise true; // Anahtar adları Adım 110'da soyutlanır
#13

13) Eşgüdümlü Evrensel Zaman (UTC) Tabanı ve İteratif Yerel → UTC Saat Dilimi Çözümü

Yerel duvar saati yaz/kış saati geçişlerinde ileri atladığı veya aynı saati iki kez yaşadığı için vakit motoru ve geri sayım sayacı evrensel UTC zaman ekseninden beslenir ve ikiz sonbahar saatlerinde bile tekil UTC anını kullanır. Yerel bir takvim saati için dilim aranırken de 2 adımlı yerel → UTC yakınsaması çalıştırılarak geçiş gecesi kaymaları önlenir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü sonbahar geri alma gecesinde yalnız yerel duvar saati sorguları 02:00..02:59 ikiz saatinde yanlış dilime düşebilir; evrensel UTC ekseni ise tekdüze akar.
DateTime utcSimdi = DateTime.UtcNow;
DateTime konumSimdi = UtcAniniAktifKonumYerelZamaninaCevir(enlem, boylam, utcSimdi, out double aktifDilim);
#14

14) 15 Dakika (0.25 Saat) Adımlı Manuel Saat Dilimi ve Cihaz Saat Dilimi Ülke Doğrulaması (≤ 0.05 sa)

Saat dilimi çözümünde üç katman bulunur: (1) Sınır hattında yabancı baz istasyonuna bağlanan veya Sincan'da gayriresmî yerel saati (UTC+6) ya da Nepal (+5.75) / Chatham (+12.75) gibi çeyrek dilimleri sabitlemek isteyen kullanıcı için 0.25 saat (15 dk) adımlı Manuel Saat Dilimi doğrudan uygulanır. (2) Canlı GPS modunda cihazın seçili sistem saat dilimi yalnızca işaretli Ocak ve Temmuz ofsetleri poligonla ≤ 0.05 saat toleransla eşleşiyorsa ve ülke özel DST kimliğiyle (EG, IL, PS, LB, MA, IR, JO, SY) uyumluysa kullanılır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü telefonunda Atina (AB DST) seçili bir kullanıcının Kahire'de (Mısır DST) bulunması halinde Ocak/Temmuz ofsetleri aynı (+2/+3) olsa bile Nisan ayındaki 4 haftalık geçiş farkı vakitleri 1 saat kaydırırdı.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Yalnızca Ocak (+2) ve Temmuz (+3) ofsetlerinin eşitliğine bakarak cihaz saat dilimini doğru kabul etmek yanıltıcıdır; Atina, Kahire, Beyrut ve Kudüs kış/yaz aynı ofsette dursa da ilkbahar geçiş haftaları farklıdır.
bool ocakTemmuzEsit = |cihazOcak - koordOcak| ≤ 0.05 && |cihazTemmuz - koordTemmuz| ≤ 0.05;
bool kullan = ocakTemmuzEsit && CihazTimeZoneIdUlkeIleUyumluMu(TimeZoneInfo.Local.Id, hedefUlke);
#15

15) Türkiye Trakya (Karaağaç vs Malko Tarnovo / Kapitan Andreevo), Ege Adaları ve Kaş–Meis Poligonları

Türkiye yıl boyu kalıcı UTC+3 kullanırken komşuları Bulgaristan ve Yunanistan kışın UTC+2, yazın UTC+3 kullanır. Sınır köylerinin komşu dilime taşmaması için Edirne Karaağaç / Pazarkule (TR) ile Kastanies / Orestiada (GR), Kapitan Andreevo / Svilengrad ve Istranca'daki Malko Tarnovo girintisi (BG), Gökçeada/Çeşme/Datça ile Sakız/Midilli/İstanköy/Sömbeki/Rodos adaları ve Antalya Kaş (TR, UTC+3) ile 2 km açıktaki Meis Adası (GR, UTC+2/+3) ayrı poligonlarla ayrıştırılmıştır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Kırklareli veya Kaş çevresinde kaba dikdörtgen kutular kullanmak Malko Tarnovo'yu Türkiye'ye ya da Kaş kıyılarını Yunanistan'a katarak kış aylarında 60 dakikalık vakit hatası üretirdi.
if (lon ∈ [27.35, 27.85] && lat ∈ (41.955, 42.20]) return false; // Malko Tarnovo (BG, UTC+2/+3)
if (lat ≥ 36.12 && lat ≤ 36.165 && lon ≥ 29.56 && lon ≤ 29.615) return false; // Meis Adası (GR) vs Kaş (TR +3)
#16

16) Kıbrıs Adası ([34.5°..35.72°K, 32.2°..34.65°D]) AB Yaz/Kış Saati (+2/+3) ve Diyanet Otorite Eşleşmesi

Kıbrıs Adası (KKTC ve GKRY: Lefkoşa, Girne, Gazimağusa, Baf) enlem olarak Hatay/Mersin hizasında bulunsa da Türkiye'nin kalıcı UTC+3 uygulamasından farklı olarak kışın UTC+2 (EET), yazın UTC+3 (EEST — Mart son Pazar 01:00 UTC ↔ Ekim son Pazar 01:00 UTC) saat dilimini kullanır; buna karşılık otomatik hesaplama otoritesinde Türkiye ile aynı Diyanet (DİYK) imsakiye kriterlerine bağlanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Kıbrıs'ı Türkiye ana kutusunun içinde bırakmak kış aylarında Lefkoşa ve Girne'de tüm namaz vakitlerini 1 saat ileri kaydırırdı; saat dilimini AB DST (+2/+3), otoriteyi Diyanet tutmak yerel uygulamayla uyumludur.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: KKTC ve Kıbrıs'ta Diyanet imsakiye kriterlerinin kullanılması, saat diliminin de Türkiye gibi yıl boyu UTC+3 olduğu yanılgısına yol açar; oysa ada kış aylarında UTC+2 (EET) saatini kullanır.
TZ: if (lat ≥ 34.50 && lat ≤ 35.72 && lon ≥ 32.20 && lon ≤ 34.65) return abYazSaati ? 3.0 : 2.0; // Kıbrıs EET/EEST
Ülke (lat ∈ [34.50, 35.75], lon ∈ [32.20, 34.65]) → "CY" → Otoriteler.Diyanet; // KKTC / Kıbrıs resmi imsakiye uyumu
#17

17) Türkiye Güney ve Doğu Sınır Kıvrımları (Kesab, Halep, Kobani, Kamışlı/Derik, Musul, Nahçıvan, Bazargan)

Güney ve doğu sınırlarımızda ülke kodu ve saat dilimi doğruluğu için Yayladağı ile Suriye Kesab (35.93°K, 35.98°D), Hatay/Kilis ile Halep ve Afrin, Suruç/Akçakale ile Kobani, Nusaybin/Cizre ile Kamışlı ve Derik Dicle kıvrımı, Habur/Derecik ile Zaho/Musul, Iğdır/Dilucu ve Gürbulak ile Nahçıvan (Sederek, UTC+4), Ermenistan (Ararat, UTC+4) ve İran (Bazargan/Maku/Serow, UTC+3.5) eğik sınır doğrularıyla ayrılmıştır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Iğdır Dilucu koridorunda birkaç kilometre kuzeydeki Nahçıvan/Ermenistan UTC+4 ve güneydeki İran UTC+3.5 kullanırken, Güneydoğu sınır ceplerinde ülke kodu otomatik hesaplama otoritesini doğrudan değiştirir.
Sederek/Ararat (+4) dışlama: lat ∈ [39.65, 40.08] kuşağında lon sınırı 44.84 - (lat - 39.65) * 1.35 doğusu → TR dışı;
Bazargan/Maku (+3.5) dışlama: lat ∈ [39.25, 39.65) kuşağında lon sınırı 44.38 + (lat - 39.25) * 1.10 doğusu → TR dışı;
#18

18) Baltık/Doğu Avrupa, Kaliningrad (+2), Belarus (+3) ve Rusya'nın 11 Saat Kuşağı (Samara–Kamçatka)

Doğu Avrupa'da Estonya, Letonya, Litvanya, Finlandiya, Ukrayna, Romanya ve Moldova AB yaz saatiyle UTC+2/+3; Polonya (Suwałki dahil) UTC+1/+2; Kaliningrad kalıcı UTC+2; Belarus ise kalıcı UTC+3 alır. Rusya Federasyonu içinde ise Samara/Ulyanovsk/Saratov/Astrahan (+4), Yekaterinburg/Perm/Ufa (+5), Omsk (+6), Novosibirsk/Tomsk/Krasnoyarsk (+7), İrkutsk (+8), Yakutsk/Çita/Blagoveşçensk (+9), Vladivostok/Habarovsk (+10), Magadan/Sahalin (+11) ve Kamçatka/Çukotka (+12) idari sınırlarla ayrılır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Rusya ve Doğu Avrupa'da salt boylam/15 yuvarlaması yapmak Samara, Omsk, Novosibirsk veya İrkutsk gibi idari saat dilimi kaydırılmış milyonluk şehirlerde 1 saatlik vakit hatası doğururdu.
Kaliningrad → +2.0; EE/LV/LT/FI/UA/RO/MD → AB DST (+2/+3); BY & Moskova → +3.0;
RusyaSaatDilimiBul(lat, lon) → Samara +4, Ural +5, Omsk +6, Novosibirsk/Krasnoyarsk +7, İrkutsk +8 .. Kamçatka +12;
#19

19) Avrupa Birliği, İngiltere (Londra GMT+0/BST+1), Balkanlar, Azorlar ve Kanarya 01:00 UTC Yaz Saati Motoru

Avrupa kıtasında yaz saati Mart ayının son Pazar günü 01:00 UTC'de aynı anda başlayıp Ekim ayının son Pazar günü 01:00 UTC'de sona erer: İngiltere, İrlanda, Portekiz ve İspanya'nın Kanarya Adaları (27.5°..29.5°K, -18.5°..-13.2°B) kışın UTC+0, yazın UTC+1 (Londra GMT/BST); Orta Avrupa ve Batı Balkanlar (Berlin, Paris, Saraybosna, Üsküp) UTC+1/+2; Azor Adaları (36.8°..39.8°K, -31.5°..-24.8°B) ise UTC-1/UTC+0 diliminde çalışır; İzlanda yıl boyu kalıcı UTC+0 kullanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Londra, Kanarya Adaları ve Azorlar ile Kıta Avrupası farklı taban ofsetlere sahip olsa da geçişlerini aynı 01:00 UTC anına kilitlemek sınır gecelerinde saat kaymasını önler.
bool AbYazSaatiUtcAktifMi(utcAn): utcAn ∈ [MartSonPazar_01Utc, EkimSonPazar_01Utc);
İzlanda → 0.0; Azorlar → abDst ? 0.0 : -1.0; İngiltere/Portekiz/Kanarya → abDst ? +1.0 : 0.0; Orta Avrupa → +1/+2;
#20

20) Lübnan (Cumartesi 22:00/21:00 UTC) ve İsrail (Cuma 00:00 UTC, ≥ 2034 Korumalı) Ayrık DST Motorları

Doğu Akdeniz'de Lübnan (Asia/Beirut) Mart son Pazar yerel 00:00'da (Cumartesi 22:00 UTC) ileri, Ekim son Pazar yerel 00:00'da (Cumartesi 21:00 UTC) geri geçer. İsrail (Asia/Jerusalem) Mart son Pazar'dan önceki Cuma yerel 02:00'de (00:00 UTC) ileri ve Ekim son Pazar 02:00'de (Cumartesi 23:00 UTC) geri geçer; ayrıca eski mobil işletim sistemi tzdata tablolarının 2037 sonrası kuralları düşürmesine karşı ≥ 2034 yıllarında hem koordinat hem sistem saat dilimi kimliği katmanında deterministik kural devreye girer.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Beyrut ve Hayfa'yı standart AB Pazar 01:00 UTC kuralına bağlamak Mart sonundaki Cuma ve Cumartesi günlerinde vakitleri 1 saat şaşırtır; ≥ 2034 koruması ise ileri tarihli takvim sorgularını korur.
LubnanYazSaatiUtcAktifMi(utcAn): utcAn ∈ [MartSonCts_22Utc, EkimSonCts_21Utc);
IsrailYazSaatiUtcAktifMi(utcAn): utcAn ∈ [SonPazarÖncesiCuma_00Utc, EkimSonCts_23Utc); // ≥ 2034 zorunlu
#21

21) Filistin (Gazze, El-Halil, Eriha, Kalkilya) Sat≥24 + Ramazan Ertelemeli DST ve Otorite Eşleşmesi

Filistin poligonu Gazze Şeridi ile Batı Şeria'nın Kalkilya/Tulkarm (34.96°D), Cenin, Nablus, Ramallah, Doğu Kudüs, Eriha ve El-Halil yerleşimlerini kapsar; Aşkelon, Beerşeba ve Ein Gedi gibi sınır dışı noktaları dışarıda bırakır. Resmi Filistin yaz saati (Asia/Gaza, Asia/Hebron) Mart'ın 24'ü veya sonrasındaki Cumartesi (Sat≥24) 02:00'de başlar; bu tarih Ramazan ayına rastlarsa Şevval ayındaki ilk Cumartesiye ertelenir ve Ekim Sat≥24 02:00'de biter. Otomatik otoritede PS kodu Mısır Genel Harita (-19.5°/-17.5°) standardına bağlanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Mart ayının 31 çektiği yıllarda 'Mart son Cumartesi' ile resmi IANA 'Sat≥24' kuralı arasında 7 günlük fark oluşur; ayrıca Ramazan içinde saat ileri alınmaması Filistin resmi uygulamasıdır.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Filistin yaz saatini 'Mart ayının son Cumartesi günü' diye kodlamak 31 çeken Mart aylarında (örneğin 24 Mart yerine 31 Mart seçerek) resmi Sat≥24 kuralından tam 1 hafta sapar.
int cmtGun = AyinTarihSonrasiIlkHaftaGunu(gregYil, 3, 24, DayOfWeek.Saturday); // Sat≥24
if (TryHicriRamazanSinirlariniBul(martCmt, out _, out DateTime sevvalBir)) baslangic = sevvalSonrasiCts; // PS → Otoriteler.Misir_GenelOtorite
#22

22) Mısır Yaz Saati (Nisan Son Cuma – Ekim Son Perşembe) ve Eğik Sina Sınırı (Taba–Refah Doğrusu)

Mısır 2023 tarihli 24 sayılı yasayla Nisan ayının son Cuma günü yerel 00:00'da (Perşembe 22:00 UTC) UTC+3 yaz saatine geçip Ekim ayının son Perşembe günü 24:00'te (Perşembe 21:00 UTC) UTC+2 kış saatine döner. Sina Yarımadası'nda Akabe Körfezi kıyısındaki Taba (34.89°D) ile Akdeniz kıyısındaki Refah (34.25°D) arasındaki eğik sınır doğrusu (34.905 − (lat − 29.49)·0.395), Mısır kasabası El-Kuseyme ile Necef tarafındaki Mitzpe Ramon'u birbirinden ayırır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Sina sınırını dikey 34.90°D kutusuyla çizmek Necef Çölü'nü Mısır saat dilimine katarak Nisan ve Ekim aylarındaki farklı DST geçiş haftalarında 1 saatlik hata oluştururdu.
MisirYazSaatiUtcAktifMi(utcAn): utcAn ∈ [NisanSonPersembe_22Utc, EkimSonPersembe_21Utc);
double sinaDoguSinir = 34.905 - (lat - 29.49) * 0.395; // Taba/El-Kuseyme (EG) vs Eilat/Mitzpe Ramon (IL)
#23

23) Ürdün (Asia/Amman) ve Suriye (Asia/Damascus) ≥ 28 Ekim 2022 Kalıcı UTC+3 Koruması

Ürdün (Amman, Akabe, Petra / Vadi Araba dahil) ve Suriye (Şam, Halep, Dera, Busra, Süveyda dahil) Ekim 2022 sonunda kış saatine dönmeyerek yıl boyu kalıcı UTC+3 düzenine geçmiştir. Güncelleme almamış eski Android ve iOS cihazların sistem saat dilimi tabloları kış aylarında bu iki ülkeyi hâlâ UTC+2'ye çekebildiği için saat dilimi kimliği çözümleme katmanında ≥ 28 Ekim 2022 tarih kilidiyle doğrudan +3.0 saat döndürülür.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü eski telefonlarda kayıtlı Asia/Amman veya Asia/Damascus kimliği kullanıldığında kış aylarında namaz vakitlerinin 60 dakika geri kaymasını engellemek gerekir.
if (UrdunSuriyeKaliciUtc3IdMi(temizId) && yerelTarih ≥ new DateTime(2022, 10, 28)) return +3.0;
// Petra/Vadi Araba (JO) ve Dera/Süveyda (SY) poligonları yıl boyu kalıcı UTC+3
#24

24) Fas Krallığı 2.18.855 Ramazan Geri Saati (UTC+1 → UTC+0) ve 2080 Yedek Hicrî Takvim

Fas Krallığı'nda Eylül 2026 öncesindeki tarihler için 2.18.855 sayılı kararname uyarınca yıl boyu UTC+1 uygulanır; yalnızca Hicrî Ramazan ayı öncesindeki Pazar günü 02:00 UTC'de saatler 1 saat geri alınarak UTC+0 yapılır ve Şevval başındaki Pazar 02:00 UTC'de tekrar UTC+1'e dönülür. Standart Ümmü'l-Kura takvim sınıfının destek üst sınırını aşan ileri veya geri tarih sorgularında sınır aşımı hatası oluşmaması için otomatik yedek Hicrî takvim motoru çalışır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Ramazan ayına özel geri saat geçişini standart miladî DST kuralları temsil edemez ve 2029/2077 ötesi tarih testlerinde takvim sınıfının çökmemesi gerekir.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Standart Ümmü'l-Kura takvim bileşenini tarih aralığı denetimi olmadan doğrudan çağırmak destek sınırı dışındaki ileri veya geçmiş yıllarda aralık dışı çalışma hatası üretir; genel Hicrî takvim yedeği bu yüzden zorunludur.
FasRamazanGeriSaatUtcAktifMi(utcAn): utcAn ∈ [RamazanOncesiPazar_02Utc, SevvalIlkPazar_02Utc) → UTC+0.0 (diğer günler UTC+1.0);
// Ümmü'l-Kura takvim sınırı dışındaki yıllarda yedek Hicrî takvim hesaplayıcısı devreye girer
#25

25) Fas 2.26.530 Kararnamesi (≥ 20 Eylül 2026 Kalıcı GMT+0), Ceuta/Melilla ve Cezayir Sınır Doğrusu

25 Haziran 2026 tarihli ve 2.26.530 sayılı Fas Krallığı kararnamesiyle 20 Eylül 2026 Pazar 01:00 UTC'den itibaren Fas ve Batı Sahra kalıcı GMT (UTC+0) saatine geçmiştir. Kuzey kıyıdaki İspanya eksklavları Ceuta [35.87°..35.92°K, -5.39°..-5.27°B] ve Melilla [35.26°..35.33°K, -3.00°..-2.91°B] AB yaz saatiyle (ES, UTC+1/+2) ayrılır; güneydoğuda Figuig/Bouarfa (MA) ile Béchar/Tindouf (DZ, kalıcı UTC+1) eğik sınır doğrusuyla izole edilir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü hem Fas'ın Eylül 2026 kalıcı GMT+0 mevzuatını eski telefonlarda doğru uygulamak hem de Ceuta/Melilla veya Cezayir Béchar sınırında 1–2 saatlik dilim karışmasını önlemek gerekir.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Eski veriyle eğitilmiş modeller ve güncellenmemiş telefonlar Fas'ı Eylül 2026 sonrasında da UTC+1 sanabilir; ayrıca Fas kıyısındaki Ceuta ve Melilla coğrafi kutu içinde kalsa da İspanya (UTC+1/+2) saatindedir.
if (utcAn ≥ new DateTime(2026, 9, 20, 1, 0, 0, DateTimeKind.Utc)) return 0.0; // Kararname 2.26.530 kalıcı GMT+0
Ceuta & Melilla → ES (abYazSaati ? +2.0 : +1.0); Cezayir (Béchar/Tindouf) → DZ (kalıcı +1.0);
#26

26) İran ≥ 22 Eylül 2022 Kalıcı UTC+3:30 Yasası, Serahs/Zabol Sınırı ve Körfez (+3 vs +4) Ayrımı

İran Eylül 2022'de yaz saatini kaldırdığı için Asia/Tehran ve İran poligonu yıl boyu kalıcı UTC+3.5 döndürür. Doğuda Horasan Serahs (61.16°D, +3.5) ile Türkmenistan Serahs (+5.0) ve Sistan Zabol (61.50°D, +3.5) ile Afganistan (+4.5) ve Pakistan Belucistan (+5.0) hassas boylam basamaklarıyla ayrılır. Körfez'de Suudi Arabistan Salva sınır kapısı (+3, SA), Katar (+3, QA) ve Bahreyn (+3, BH) ile BAE ve Umman (Musandam dahil +4) ayrıştırılmıştır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü eski cihazlardaki Asia/Tehran tablosu ilkbaharda saati yanlışlıkla +4.5'e çekebilir; İran–Türkmenistan Serahs sınırında ise birkaç kilometrede 90 dakikalık keskin saat farkı bulunur.
if (IranKaliciUtc35IdMi(temizId) && yerelTarih ≥ new DateTime(2022, 9, 22)) return +3.5;
İran (Serahs lon ≤ 61.22°, Zabol lon ≤ 61.88°) → +3.5; Katar/Bahreyn/Suudi → +3.0; BAE/Umman → +4.0;
#27

27) Güney Asya Buçuklu ve Çeyrekli Saat Kuşakları (Afganistan +4:30, Hindistan +5:30, Nepal +5:45, Myanmar +6:30)

Tam saat dilimi kullanmayan Güney Asya ülkeleri kendi ulusal meridyen ofsetleriyle modellenmiştir: Afganistan +4.5 (UTC+4:30), Pakistan +5.0, Hindistan ve Sri Lanka +5.5 (UTC+5:30), Nepal +5.75 (UTC+5:45 — 45 dakikalık çeyrek saat dilimi), Bangladeş ve Bhutan +6.0, Myanmar (Burma) ve Cocos Adaları ise +6.5 (UTC+6:30) dilimini alır; Hindistan'ın kuzeydoğu eyaletleri (Assam, Arunachal) Bangladeş (+6) ve Çin (+8) kutularından korunur.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü bu bölgede tam saat yuvarlaması yapmak Katmandu'da 15–45 dakika, Yeni Delhi, Kâbil ve Yangon'da ise 30 dakika sistematik vakit kaymasına yol açardı.
Afganistan → +4.5; Pakistan → +5.0; Hindistan & Sri Lanka → +5.5;
Nepal [26.35..30.45°K, 80.05..88.20°D] → +5.75; Bangladeş/Bhutan → +6.0; Myanmar → +6.5;
#28

28) Kazakistan Birleşik UTC+5 (1 Mart 2024 Kararı) vs Kırgızistan UTC+6 ve Fergana Vadisi Poligonları

Kazakistan 1 Mart 2024'te Almatı, Astana ve Doğu Kazakistan (Öskemen/Semey) dahil tüm ülkeyi tek UTC+5 diliminde birleştirmiştir; motor hem Mart 2024 öncesi (+6) / sonrası (+5) tarih geçişini hem de eski telefonlardaki Asia/Almaty ve Asia/Qostanay kimliklerini UTC+5 olarak çözer. Güneyde Kırgızistan (Bişkek, Oş, Celal-Abad: UTC+6) ile Özbekistan ve Tacikistan'ın (Taşkent, Nemengan, Hucend, Duşanbe: UTC+5) iç içe geçtiği Fergana Vadisi poligonlarla ayrılmıştır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü güncelleme almamış telefonlar Almatı'yı hâlâ UTC+6 döndürürken, Almatı'nın hemen güneyindeki Kırgızistan gerçekten UTC+6 kullanmaya devam etmektedir.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Almatı (76.9°D) boylamca Bişkek'in (74.6°D) doğusunda yer aldığı halde Mart 2024 kararından beri Almatı UTC+5, daha batıdaki Bişkek ise UTC+6 kullanır; salt boylam/15 hesabı burada tam ters sonuç verir.
if (KazakistanBirlesikUtc5Mi(temizId) && yerelTarih ≥ new DateTime(2024, 3, 1)) return +5.0;
KazakistanPoligonundaMi(lat, lon) → (utcAn ≥ 2024-02-29T18:00Z ? +5.0 : +6.0); Kırgızistan → +6.0; UZ/TJ/TM → +5.0;
#29

29) Batı/Doğu Çin Resmi Tek Saat Kuşağı (UTC+8: Kaşgar, Korgas, Fuyuan) ve Moğolistan (+7 / +8)

Çin ana karası beş coğrafi boylam kuşağına yayılsa da Kaşgar (75.99°D), Urumçi, Bole, Korgas sınır kapısı, Altay, Lhasa, İç Moğolistan Manzhouli ve en doğudaki Fuyuan/Heihe dahil tüm ülkede resmi Pekin saatini (UTC+8) kullanır; Korgas'tan Kazakistan'a geçildiği anda +8'den +5'e 3 saatlik sıçrama poligonla yakalanır. Moğolistan'da ise batı illeri (Bayan-Ölgii, Uvs, Hovd) UTC+7, Ulan Batur ve doğusu UTC+8 alır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Sincan'da Güneş öğle vakti saat 15:00 sularında tepeye gelirken Fuyuan'da yazın İmsak 23:28'de (gece yarısından önce) girer; her iki uçta da doğru Çin/komşu sınır poligonu şarttır.
Sincan/Tibet/İç Moğolistan/Mançurya (Kaşgar, Korgas 80.42°D doğusu, Altay, Lhasa, Heihe, Fuyuan) → CN (+8.0);
Moğolistan: Batı illeri (Bayan-Ölgii/Uvs/Hovd) → +7.0; Merkez & Doğu (Ulan Batur) → +8.0;
#30

30) Malakka Boğazı (Sumatra +7 vs MY/SG +8) ve Borneo Orta Kalimantan (WIB +7 vs WITA +8) Poligonları

Güneydoğu Asya'da Sumatra (Medan, Pekanbaru, Dumai: ID, WIB +7) ile Malezya yarımadası ve Singapur (Kuala Lumpur, Penang, Johor: MY/SG, +8) eğik Malakka Boğazı doğrusuyla ayrılır. Borneo adasında ise Endonezya'nın Batı Kalimantan (Pontianak) ve Orta Kalimantan (Palangkaraya, Sampit, Pangkalan Bun, Muara Teweh) illeri WIB (UTC+7) kullanırken; Güney/Doğu/Kuzey Kalimantan (Banjarmasin, Balikpapan, Samarinda) ile Malezya Sarawak/Sabah ve Brunei UTC+8 kullanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Borneo adasını düz bir boylam çizgisiyle bölmek Orta Kalimantan'ın başkenti Palangkaraya'yı (113.9°D) yanlışlıkla UTC+8 dilimine atarak vakitleri 1 saat ileri kaydırırdı.
EndonezyaSaatDilimiBul(lat, lon): WIB (+7.0) → lon ∈ (-180.0, 114.40) || (lat ∈ [-2.25, 0.80] && lon ∈ [114.40, 115.80) && (lat ≤ -1.40 || lon ∈ [114.40, 115.35)));
WITA (+8.0): lon ∈ [114.40, 124.80) || Kuzey Sulawesi [0.80..1.85°K, ≤125.35°D] || Batı Timor (lat ≤ -8.00, lon ∈ (-180.0, 125.10)); doğusu WIT (+9.0);
#31

31) Kuzey Sulawesi (WITA +8), Maluku/Papua (WIT +9) ve Doğu Timor + Oecusse Eksklavı (TL UTC+9)

Endonezya'nın doğusunda Kuzey Sulawesi uzantısı (Manado, Bitung, Gorontalo: 124°–125.3°D) boylamca doğuda kalmasına rağmen WITA (UTC+8) dilimindedir; doğusundaki Maluku (Ambon, Ternate) ve Batı Papua (Jayapura, Merauke) WIT (UTC+9) alır. Timor adasında ise Endonezya Batı Timor (Kupang, Atambua) UTC+8 kullanırken, bağımsız Doğu Timor (Dili ana doğu yarısı ve Batı Timor içindeki Oecusse kıyı eksklavı) yıl boyu UTC+9 ve MWL otoritesiyle çalışır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü 124°D doğusunu tek kutuyla UTC+9 yapmak hem Kuzey Sulawesi (Manado) hem Batı Timor'u (Kupang) 1 saat ileri kaydırır; Oecusse eksklavını atlamak ise Doğu Timor kıyısında 1 saat geri hata üretirdi.
Timor-Leste (TL, +9.0): (lat ∈ [-9.50, -8.13] && lon ∈ [124.95, 127.35] && (lat ≥ -9.05 || lon ≥ 125.08)) || Oecusse(lat ∈ [-9.38, -9.15], lon ∈ [124.18, 124.48]);
Kuzey Sulawesi (lat ∈ [0.80, 1.85], lon ≤ 125.35) & Batı Timor (Kupang) → ID (+8.0); Maluku & Papua → ID (+9.0);
#32

32) Avustralya Kuşakları (Eucla +8:45, Broken Hill), Lord Howe (+10:30/+11:00) ve Chatham (+12:45/+13:45)

Avustralya'da Batı Avustralya (+8), Eucla sınır bölgesi (+8.75), Kuzey Toprakları (+9.5, DST yok), Güney Avustralya ve NSW içindeki Broken Hill (+9.5 kış / +10.5 yaz), Queensland (+10, DST yok) ve NSW/Victoria/Tazmanya (+10/+11) ayrı ayrı çözülür. Dünyada yazın yalnızca 30 dakika ileri giden tek yer olan Lord Howe Adası (-31.9°..-31.4°G, 158.9°..159.3°D) özel 30 dakikalık yaz saati kuralıyla kışın +10.5, yazın +11.0 alır; Yeni Zelanda (+12/+13) yanında Chatham Adaları kışın +12.75, yazın +13.75 kullanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Lord Howe Adası'nın 30 dakikalık yaz saati farkını standart +1 saatlik Avustralya DST fonksiyonuna bağlamak yaz aylarında tüm vakitleri 30 dakika ileri kaydırırdı.
Lord Howe [-31.9..-31.4, 158.9..159.3] → LordHoweYazSaatiUtcAktifMi(safTarih) ? +11.0 : +10.5;
Eucla → +8.75; Broken Hill [-32.2..-31.7, lon ≤ 141.7] → AvustralyaDilimi(+9.5); Chatham → YeniZelanda +12.75/+13.75;
#33

33) Güney Amerika Saat Kuşakları: Brezilya (-5/-4/-3/-2), Paraguay (≥ 6 Ekim 2024 -3) ve Şili Magallanes/Aysén

Güney Amerika'da Brezilya 4 resmi dilime ayrılır: Acre ve Batı Amazonas (Rio Branco, Cruzeiro do Sul, Tabatinga, Eirunepé: UTC-5), Orta-Batı (Manaus, Cuiabá, Porto Velho, Boa Vista: UTC-4), Doğu Brezilya (São Paulo, Brasília, Rio, Belém: UTC-3) ve Fernando de Noronha (-2). Paraguay 6 Ekim 2024 yasasıyla yıl boyu kalıcı UTC-3'e geçmiştir; Şili'de ise Santiago kışın -4 / yazın -3 alırken en güneydeki Aysén ve Magallanes (Punta Arenas, lat ≤ -43.5°) yıl boyu kalıcı UTC-3 kullanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Brezilya'yı tek UTC-3 kabul etmek Manaus'ta 1 saat, Rio Branco ve Tabatinga'da 2 saat hata üretir; Paraguay'ın Ekim 2024 yasası ise eski telefon tzdata tablolarında bulunmayabilir.
if (ParaguayKaliciUtc3IdMi(temizId) && yerelTarih ≥ new DateTime(2024, 10, 6)) return -3.0;
BrezilyaSaatDilimiBul(lat, lon) → Acre/BatıAmazonas -5, Manaus/Cuiabá -4, Brasília -3; Şili Aysén/Magallanes → kalıcı -3.0;
#34

34) Kuzey Amerika İstisnaları (Arizona vs Navajo, Sonora, Saskatchewan, Yukon, Newfoundland) ve Grönland

Kuzey Amerika'da eyalet ve yerli bölgesi istisnaları ayrı ayrı tanımlanmıştır: Arizona (Phoenix, Tucson) yaz saati uygulamayıp yıl boyu UTC-7 kalırken, kuzeydoğusundaki Navajo Ulusu (Window Rock/Kayenta; Hopi anklavı Tuba City hariç) yazın UTC-6'ya geçer. Meksika Sonora ve Quintana Roo (-5), Kanada Saskatchewan (kalıcı -6), Yukon (kalıcı -7), Güney Idaho/Boise (-7/-6) ve Newfoundland (-3.5/-2.5) korunur; Grönland'da Nuuk (-2/-1), Pituffik (-4/-3) ve Danmarkshavn (0) Kanada'nın Alert (-5/-4) istasyonundan ayrılır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Kuzey Amerika'da kaba boylam şeritleri kullanmak yaz aylarında Phoenix, Regina ve Whitehorse'ta 1 saat, Newfoundland'da 30 dakika, Grönland Nuuk'ta ise 2 saat vakit sapması doğururdu.
Arizona → kalıcı -7.0 (Navajo [lat ≥ 35.45°K, lon ≥ -111.65°B; Hopi [35.55..36.05°K, -110.85..-110.15°B] hariç] → -7/-6); Saskatchewan → kalıcı -6.0; Yukon → kalıcı -7.0;
Newfoundland → -3.5/-2.5; Grönland Nuuk → -2/-1 (Pituffik -4/-3, Danmarkshavn 0.0) vs Alert (CA -5/-4);
#35

35) Batı/Doğu Aleut (Attu & Adak), Bering Boğazı (Çukotka vs St. Lawrence), Kiribati (+14) ve Okyanus Meridyeni

Tarih Değiştirme Çizgisi boyunca Aleut adalarının hem batı yarımküre (-180°..-169.0°B, Adak) hem de +180° doğusuna taşan Batı Aleut ucu (Attu, 172°D..180°D) ABD ülkesi (US, ISNA) ve Hawaii-Aleut yaz saati (-10/-9) alır. Bering Boğazı'nda Rusya Çukotka (Uelen/Provideniya: RU, kalıcı +12) ile ABD St. Lawrence Adası (Gambell: US, Alaska -9/-8) ayrılır; Kiritimati +14, Apia +13 ve açık okyanus noktaları [-12, +12] astronomik dilimiyle çözülür.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Attu Adası +173°D boylamında olmasına rağmen Rusya (+12) değil ABD (-10/-9) saatini, Gambell ise Çukotka'nın hemen karşısında Alaska (-9/-8) saatini kullanır; yanlış yaka seçimi 21 saatlik hata doğururdu.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Doğu yarımküredeki (+ boylamlı) her noktanın pozitif UTC saat dilimi aldığı sanılır; oysa +173°D boylamındaki Attu ve Shemya adaları ABD toprağıdır ve negatif UTC-10/-9 saat dilimindedir.
Aleut: lat ∈ [51.0, 54.0] && (lon ∈ [172.0, 180.0] || lon ∈ [-180.0, -169.0)) → US (-10/-9); Çukotka → RU (+12) vs St. Lawrence → US (-9/-8);
Kiritimati → +14.0; Açık Okyanus Yedeği → Math.Clamp(Math.Round(Sarmala180(lon) / 15.0, AwayFromZero), -12.0, 12.0);
#36

36) 9 Günlük Tekil UTC Parmak İzi, v6 Önbellek İmzası ve 3 Parametreli Alt-Dakika DST Doğrulaması

Dokuz günlük saat dilimi parmak izi üreticisi, d-1..d+7 boyunca 9 günün 00:00 UTC ve 12:00 UTC anlarındaki yerel ofsetlerini örnekleyerek v6 önbellek imzasıyla saklar. Her gün öğle referans diliminde çözülüp 6 vakit ayrı ayrı UTC → yerel duvar saatine izdüşürülür; 01:59:40 gibi bir vakit dakika yuvarlamasıyla 02:00/03:00 DST eşiğinin karşı tarafına geçerse alt-dakika DST doğrulayıcısı metin dönüşümünden hemen önce vaktin dakikasını ve kayıtlı dilimini yeni dilime hizalar.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü ilkbahar geçiş gecesinde 01:59:40 CET anı :30 veya Ceiling yuvarlamasıyla 02:00'ye çıktığında saat 02:00 mevcut değildir (doğrudan 03:00 CEST olur); alt-dakika DST kontrolü bu sınır anını da tutarlı tutar.
YuvarlanmisDstDilimiDogrula(cikisMi: imsakCikisYuvarla, ref d.netImsakDakika, ref d.imsakSaatDilimi); // 6 vakit kendi yönüyle
d.imsakStr = FikhiGuvenliSaatMetnineCevir(d.netImsakDakika, imsakTemkin, cikisVaktiMi: imsakCikisYuvarla);
#37

37) Otomatik Otorite Karar Ağacı I: Diyanet (TR, CY, AZ, Balkanlar), Ümmü'l-Kura (Körfez) ve MABIMS

Otomatik otorite modunda konumun ISO ülke kodu çevrimdışı poligonlardan çözülerek yerel resmi kuruma bağlanır: Türkiye (TR), KKTC / Kıbrıs (CY), Azerbaycan (AZ) ve Balkan İslam Birliği kuşağı (BA, AL, XK, MK, BG, ME) T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı (DİYK) kriterini; Suudi Arabistan (SA), BAE (AE), Katar (QA), Kuveyt (KW), Bahreyn (BH), Umman (OM) ve Yemen (YE) Ümmü'l-Kura (Mekke) kriterini; Endonezya (ID), Malezya (MY), Singapur (SG) ve Brunei (BN) ise MABIMS (KEMENAG/JAKIM) kriterini alır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü seyahat eden bir kullanıcının gittiği ülkede yerel cami ezanlarıyla uyumlu resmi hesaplama kurumuna hiçbir teknik ayar aramadan kendiliğinden geçebilmesi kolaylık sağlar.
TR, CY, AZ, BA, AL, XK, MK, BG, ME → Otoriteler.Diyanet;
SA, QA, BH, KW, AE, OM, YE → Otoriteler.Ummu_l_Kura;   ID, MY, SG, BN → Otoriteler.Kemenag_GuneydoguAsya;
#38

38) Otomatik Otorite Karar Ağacı II: Karaçi (Orta/Güney Asya), Mısır (EG, PS, Levant), ISNA ve MWL

Karar ağacının ikinci kolunda Pakistan (PK), Afganistan (AF), Bangladeş (BD), Hindistan (IN), Nepal, Sri Lanka, Maldivler ve Orta Asya ülkeleri (UZ, KZ, KG, TJ, TM) Karaçi İslami İlimler Üniversitesi (-18°/-18°, Asr-ı Sânî +2 gölge) kriterine; Mısır (EG), Filistin (PS), Levant (SY, JO, LB) ve Kuzey/Doğu Afrika kuşağı (LY, TN, DZ, SD, SS, NG, ET, ER, KE, UG, TZ, SO, DJ, ZA) Mısır Genel Harita (-19.5°/-17.5°) kriterine; ABD (US) ve Kanada (CA) ISNA (-15°/-15°) kriterine; Avrupa, Irak (IQ — Sünnî Vakıf Divanı -18° bandı uyumu), İran (IR), Batı Mağrib (MA, MR, SN), Doğu Asya ve diğer ülkeler MWL (-18°/-17°) kriterine bağlanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Orta/Güney Asya'da Asr-ı Sânî (+2 gölge), Levant ve Afrika kuşağında Mısır Genel Harita, Kuzey Amerika'da ISNA, Avrupa, Irak, İran ve Batı Mağrib'de ise -18° bandındaki MWL yaygın cami standardıyla uyumludur.
PK, IN, BD, AF, LK, NP, MV, UZ, KZ, KG, TJ, TM → Otoriteler.Karaci_Hanefi; // Asr-ı Sânî (+2 gölge)
EG, PS, SY, JO, LB, LY, TN, DZ, SD..ZA → Otoriteler.Misir_GenelOtorite;   US, CA → Otoriteler.ISNA_KuzeyAmerika;   IQ, IR ve diğerleri → Otoriteler.Musluman_Birlik;
#39

39) 7 Resmi Hesaplama Kurumunun Şafak Açıları ve Temkin/İhtiyat Matrisi (MABIMS Subuh -20° + 2 dk Dahil)

Resmi kurumların şafak açıları ve [İmsak, Güneş, Öğle, İkindi, Akşam, Yatsı] temkin/ihtiyat dakikaları şöyledir:

• Diyanet (DİYK): İmsak -18°, İkindi +1 (Asr-ı Evvel), Yatsı -17° (|φ| ≥ 45° kuşağında -16° + yaz takdiri), Temkin [0, -7, +5, +4, +7, 0] dk

• MWL: -18° / +1 / -17°, Temkin 0 dk | ISNA: -15° / +1 / -15°, Temkin 0 dk | Karaçi: -18° / +2 (Asr-ı Sânî) / -18°, Temkin 0 dk

• Ümmü'l-Kura (Mekke): İmsak -18.5°, İkindi +1, Yatsı +90 dk (Ramazan'da +120 dk), Temkin 0 dk

• Mısır Genel Harita: -19.5° / +1 / -17.5°, Temkin 0 dk | MABIMS (KEMENAG/JAKIM/MUIS): Subuh -20°, İkindi +1, Yatsı -18°, İhtiyat [+2, -2, +2, +2, +2, +2] dk

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü dünyadaki resmi fıkıh ve rasathane kurulları bölgesel atmosfer ve içtihat farklarıyla -15° ile -20° arasında farklı açılar ve MABIMS Subuh +2 dk gibi yerleşik ihtiyatlar uygular.
Otoriteler.Diyanet → (-18f, 1f, -17f, [0, -7, +5, +4, +7, 0]);   Otoriteler.Kemenag_GuneydoguAsya → (-20f, 1f, -18f, [+2, -2, +2, +2, +2, +2]);
Otoriteler.Ummu_l_Kura → (-18.5f, 1f, yatsiSabit: +90/+120 dk);   Otoriteler.Misir_GenelOtorite → (-19.5f, 1f, -17.5f);   Otoriteler.Karaci_Hanefi → (-18f, 2f, -18f);
#40

40) Kişisel Ayarlar Güvenli Sınır Kenetlemeleri ve Ayrık {1, 2} Gölge Koruması

Kişisel Ayarlar modunda tüm özel parametreler bozuk veya aşırı yerel ayar girdilerine (NaN, Infinity, aralık dışı değerler) karşı güvenli sınır kenetleyiciyle fiziksel ve fıkhî sınırlar içine kenetlenir: İmsak ve Yatsı şafak açıları [-25.0°, -5.0°] aralığında, 6 vakit temkin dakikası [-60, +60] dk aralığında, çevre taban rakımı H₀ [-450 m, 8850 m] aralığında tutulur; İkindi gölge katsayısı ise Hanefî ve Şâfiî fıkhına uygun olarak yalnızca ayrık {1f (Asr-ı Evvel), 2f (Asr-ı Sânî)} değerini alır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü bozuk bir önbellek verisinin NaN üreterek vakitleri çökertmesini veya 1.4 gibi Hanefî ve Şâfiî fıkhında karşılığı olmayan ara ondalık gölge katsayılarının oluşmasını önlemek gerekir.
imsak_derece = GuvenliPrefFloatAl(kisiselImsakAnahtari, -18f, -25f, -5f); // Anahtar adı Adım 110 kapsamında soyutlanır
ikindi_golge = GuvenliPrefFloatAl(kisiselIkindiAnahtari, 1f, 1f, 2f) ≥ 1.5f ? 2f : 1f;
#41

41) Asr-ı Evvel (+1 Gölge — Diyanet / İmameyn / Şâfiî) ve Asr-ı Sânî (+2 Gölge — Hanefî / İmam-ı Âzam) Seçimi

Desteklenen Hanefî ve Şâfiî mezhepleri arasında İkindi başlangıcı gölge oranıyla ayrılır: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı da dahil olmak üzere Şâfiî mezhebinde ve Hanefî İmameyn'in (İmam Ebû Yûsuf ile İmam Muhammed) müftâ bih görüşünde (Asr-ı Evvel) gölge fey-i zeval üzerine boyun 1 katı (+1) olunca; İmam-ı Âzam Ebû Hanîfe'nin esas alınan kavlinde (Asr-ı Sânî) 2 katı (+2) olunca İkindi girer. Otorite seçicideki İkindi satırı resmi kurumlarda üç konumlu mezhep tercihiyle (kurum varsayılanı / +1 / +2), Kişisel modda ise doğrudan +1 veya +2 gölge ayarıyla seçim sunar.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Diyanet'in Asr-ı Evvel (+1 gölge) kriterinin yalnızca Şâfiî mezhebine mahsus sanılmasını önlemek ve her kullanıcının İmsak/Akşam'da yerel kuruma uyarken İkindi'de kendi içtihadını seçebilmesini sağlamak gerekir.
if (SeciliOtorite != Otoriteler.Kisisel) { if (ikindiMezhepModu == 1) ikindi_golge = 1f; else if (ikindiMezhepModu == 2) ikindi_golge = 2f; }
else → otorite_ayari.KisiselIkindiGolgeAyarla(hedefGolge); // Kişisel modda 1f (Asr-ı Evvel) ↔ 2f (Asr-ı Sânî)
#42

42) İç Kara Platolarında Yerel Ufuk (ΔH = 0) vs Kıyı Yamaçlarında Kişisel Optik Ufuk (0.0347°·√ΔH)

Deniz seviyesine göre türetilmiş ufuk alçalması formülünü (2.08'·√H ≈ 0.0347°·√H) iç kara şehirlerine doğrudan uygulamak yanılgı üretir; Erzurum (1900 m), Van (2400 m), Kahta (670 m), Denver (1609 m) veya Ketta (1680 m) gibi plato şehirlerinde ufuktaki arazi de gözlemciyle yakın irtifadadır (H ≈ H₀ → ΔH ≈ 0 m). Denize bakan dik kıyı yamaçlarında (örneğin Uludağ veya Babadağ yamacı) ise H₀ = 0 m olduğundan bağıl ΔH = max(0, H − H₀) kadar ufuk alçalması oluşur.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü iç kara yaylalarında deniz ufku formülü kullanmak Güneş plato ufkunun altına battıktan dakikalar sonrasına Akşam vakti verir; bağıl ΔH modeli yayla düzlüğü ile kıyı yamacını doğru ayırır.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Denizcilik almanaklarındaki 0.0347°·√H formülünü Erzurum (1900 m), Konya veya Kahta gibi iç kara yaylalarına doğrudan uygulamak sık rastlanan bir hatadır; çevredeki ova da yüksek olduğu için Güneş battıktan dakikalar sonrasına iftar verilir.
double deltaH = rakimUfukDuzeltmesiAktif ? Math.Max(0.0, clamp(H, -450, 8850) - clamp(H0, -450, 8850)) : 0.0;
#43

43) Vadiler, Dağ Sırtları ve Yüksek Bina Engellerinin Gerçek Gözlem Ufku Üzerindeki Etkisi

Topoğrafik Şeffaflık Notu: Doğu ve batı yönünde yüksek dağ sırtı bulunan vadilerde yerel görünür doğuş/batış saati düz ufuk hesabından birkaç dakika ayrışabilir; fıkhî ihtiyat için yerel temkin gözetilmelidir.

Matematiksel ufuk denklemi (ΔH ≥ 0) gözlemcinin çevreden yüksekte olduğu açık ufku modeller; oysa derin bir vadide, dağ eteklerinde veya doğu/batı ufkunu yüksek dağ sırtları ile binaların kapattığı yerleşimlerde (örneğin Artvin Çoruh vadisi, İsviçre Alpleri vadileri veya gökdelen araları) yerel fiziksel ufuk 0° çizgisinin üzerine çıkar. Böyle noktalarda Güneş düz ilçe ufkundan dakikalarca daha geç görünür veya dağ ardına daha erken çekilir; resmi imsakiyeler ilçe geneli için ortalama açık ufku ve temkin ihtiyatını esas alır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü hiçbir küresel cep telefonu formülü kullanıcının penceresinin önündeki tepeyi veya binayı tek başına bilemez; bu doğal topoğrafik sınırı ve temkin payının hikmetini açıkça belirtmek bilimsel dürüstlük gereğidir.
// Resmi otoritelerde: rakimUfukDuzeltmesiAktif = false (ΔH = 0, ortalama ilçe ufku + resmi temkin ihtiyatı)
// Dar vadi ve dağ gölgesinde iftar için ufkun kararması / yerel takvim temkini gözetilmelidir
#44

44) Resmi Ufuk Zeniti (90°50') vs Kişisel Modda Ufuk Taban Rakımına (H₀ = H − ΔH) Göre Barometrik Kırılma

Resmi imsakiye kurumları standart deniz seviyesi ufuk kırılması (34') + ortalama Güneş yarıçapı (16') toplamı olan 90°50' (90.833333°) zenit açısını sabit kabul eder. Kişisel Optik Ufuk modu açıldığında ise yüksekteki kıyı gözlemcisine gelen teğet Güneş ışını en yoğun atmosfer katmanını gözlemcinin durduğu tepede (H) değil, ufkun sıyırdığı taban irtifada (H₀ = H − ΔH) kat eder; bu nedenle ufuk kırılması H₀ taban yoğunluğuyla, o günkü gerçek Güneş yarıçapı (s_☉) ve yatay paralaks (π_☉) ile birleştirilir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü 2000 metrelik bir kıyı dağından 0 metredeki deniz ufkuna bakan gözlemci için teğet ışın deniz seviyesinden geçer; kırılmayı 2000 m basıncıyla azaltmak fiziksel ışın yoluna aykırı düşerdi.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Dağ zirvesindeki gözlemci için ufuk kırılmasını zirvenin düşük hava basıncıyla küçültmek ilk bakışta doğru sanılır; fakat deniz ufkuna teğet geçen ışın en yoğun alt atmosfer tabakasını (H₀ = 0 m) boydan boya kat eder.
ufukKirilmaDeg = barometrikUfukOlcekle ? (34.0 / 60.0) * BasincKirilmaCarpaniHesapla(max(-450, H - ΔH)) : (34.0 / 60.0);
ufukZenitDeg = barometrikUfukOlcekle ? (90.0 + gunesYaricapDeg + ufukKirilmaDeg - yatayParalaksDeg + ufukAlcalmaDeg) : 90.833333;
#45

45) Altı Vakit İçin Ayrı Yönlü Temkin ve İhtiyat Dakikaları Mimarisi

Her vakit kendi fıkhî giriş veya çıkış yönüne göre bağımsız temkin bileşenine sahiptir: Diyanet'te [İmsak 0, Güneş -7, Öğle +5, İkindi +4, Akşam +7, Yatsı 0] dk; MABIMS (KEMENAG/JAKIM) sisteminde [+2, -2, +2, +2, +2, +2] dk; sıfır temkinli otoritelerde [0, 0, 0, 0, 0, 0] dk uygulanır ve Kişisel Ayarlar'da her vakit ayrı ayrı ayarlanabilir. Güneş vaktindeki negatif temkin (-7 dk veya -2 dk), Sabah namazının Güneş doğarken kerâhet vaktine sarkmaması için konulmuş erken çıkış emniyetidir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü çıkış vakti olan Güneş ile giriş vakitleri olan Öğle, İkindi ve Akşam aynı yönde ihtiyat alamaz; her vakte kendi yönünde bağımsız temkin tanımlamak resmi imsakiyelerle uyumu korur.
double gunesTemkin = otorite_ayari.gunesVakitAyari; // Diyanet: -7 dk, MABIMS: -2 dk (erken çıkış ihtiyatı)
double aksamTemkin = otorite_ayari.aksamVakitAyari; // Diyanet: +7 dk, MABIMS: +2 dk (giriş ihtiyatı)
#46

46) Diyanet [44.5°..45.5°] Enlem Geçişi (-17° → -16° Yatsı) ve İlkbahar/Yaz Oranı ([δ_tam − 9.5°, δ_tam])

Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK) orta-yüksek Avrupa kuşağında (|φ| ≥ 45°; Berlin 52.52°K, Londra 51.51°K, Viyana, Paris) Yatsı şafak açısını kış dahil yıl boyu -16.0° uygular; 45° sınırındaki şehirlerde (Lyon, Torino, Pula) sıçrama olmaması için [44.5°, 45.5°] bandında Hermite geçiş yapılır. Yaz takdirinin 1 Nisan gibi ilkbahar günlerinde erken devreye girip Berlin vakitlerini daraltmaması, Mayıs–Temmuz beyaz gecelerinde ise tam çalışması için tam yaz eşiği δ_tam = clamp(90° − |φ| − 18°, 6.0°, 20.5°) ve başlangıç eşiği max(0°, δ_tam − 9.5°) olarak tanımlanmıştır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü yaz takdirini 21 Mart ekinoksunda (δ = 0°) hemen başlatmak Berlin ve Londra'da Nisan ayı İmsak ve Yatsı vakitlerini resmi Diyanet takviminden 15–20 dakika erken keserdi.
etkinYatsiDerece = yatsi_derece + (-16.0 - yatsi_derece) * diyanetEnlemGecisOrani;   diyanetYazlikOran = diyanetEnlemGecisOrani * HermiteSmoothStep(δ_bas, δ_tam, yazDeklin);
#47

47) Diyanet (Gece_net − 10) · 0.25 Yaz Takdir Süresi ([20..80] dk Yatsı, +10 dk İmsak) ve Kök Yakınlık Harmanı

Diyanet'in |φ| ≥ 45° yaz takdirinde süre ham astronomik geceden değil, bugünün temkinli Akşam vakti ile yarının temkinli Güneş vakti arasındaki net geceden dörtte bir oranıyla türetilir: Yatsı takdir aralığı [20, 80] dk bandında clamp((Gece_net − 10) · 0.25, 20, 80) dk, İmsak takdir aralığı ise bunun tam +10 dk fazlası olan [30, 90] dk'dır. Astronomik kök henüz kopmadan önce gece dip yüksekliğine [hedef − 4.5°, hedef] ve kış karanlığında [hedef, hedef + 2.5°] ağırlıklarıyla pürüzsüz Hermite harmanlama uygulanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Gece/3 gibi kaba bir oran 250 dakikalık kısa Berlin yaz gecesinde Yatsı'yı 80 dakikada tutarken, resmi DİYK usulündeki (Gece_net − 10)/4 formülü 60 dk Yatsı ve 70 dk İmsak üreterek geceyi dengeli böler.
geceGunesAksamSabitDk = Math.Clamp((yarinSabitDilimNetGunes - d.netAksamDakika) + 1440.0, 20.0, 1420.0);
diyanetTakdirYatsiAralikDk = Math.Clamp((geceGunesAksamSabitDk - 10.0) * 0.25, 20.0, 80.0);   diyanetTakdirImsakAralikDk = diyanetTakdirYatsiAralikDk + 10.0;
#48

48) Diyanet 62° Üstü Kutup Kuşağı Üç Mevsimli Kuralı (Tromsø: Normal Mevsim, Kış ±150 dk, Yaz 19 sa 45 dk)

|φ| ∈ (62.0°, 90.0°] kuşağındaki şehirlerde (Tromsø 69.65°K, Reykjavik 64.15°K, Longyearbyen 78.22°K) DİYK uygulaması üç ayrı mevsimde çalışır: (1) İlkbahar ve Sonbahar (gündüz 300..1173 dk): gerçek enlem korunur, Güneş gerçek ufkunda doğar ve batar. (2) Kutup Kışı (kutup gecesi veya gündüz süresi 300 dk = 5 saatin altında): [294..300 dk] Hermite geçişiyle Güneş = Öğle − 150 dk ve Akşam = Öğle + 150 dk takdir edilir. (3) Gece Yarısı Güneşi (gündüz süresi 1173..1185 dk üstünde): zeval ± 592.5 dk (19 sa 45 dk azami gündüz) ve ±62.0° Akrabü'l-Bilâd izdüşümüne bağlanılır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü yıl boyu sabit ±62° enlem kopyalamak Nisan ve Eylül aylarında Tromsø'da Güneş henüz ufkun üzerindeyken ~30 dakika erken Akşam vakti verilmesine yol açardı.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: 62° üstü kutup kuşağında yılın 365 günü sabit 62° enleminin vakitlerinin kopyalandığı sanılır; oysa ilkbahar ve sonbaharda Güneş normal doğup battığı için Tromsø kendi gerçek ufkunu kullanır.
double wKis = kutupGecesi ? 1.0 : (1.0 - HermiteSmoothStep(294.0, 300.0, netAksam - netGunes));
netGunes = Lerp(netGunes, netOgle - 150.0, wKis);   netAksam = Lerp(netAksam, netOgle + 150.0, wKis);
#49

49) Diyanet |φ| ∈ (84°, 90°] Coğrafi Kutup Tepesi Ekinoks Süreklilik Köprüsü ([-7.5°, +6.5°] Hermite)

Tam coğrafi kutup çevresinde (|φ| ∈ (84°, 90°], örneğin 89.9°K veya Güney Kutbu İstasyonu) ekinoks günlerinde gündüz süresi tek günde 0 dakikadan 24 saate fırlayabildiği için 5 saatlik kış rejimi ile 19 saat 45 dakikalık yaz rejimi arasında tek günde ~7.3 saatlik sıçrama oluşabilir. |φ| ≤ 84° yerleşimlerine (Longyearbyen, Tromsø) hiç dokunmayan [84.0°, 86.5°] enlem ağırlığı ve [-7.5°, +6.5°] deklinasyon köprüsüyle ekinoks geçişi ~36 güne yayılır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü 89.9° enleminde 365 günlük çizelgede Mart ve Eylül ekinokslarında bir günde 7 saatlik sıçrama kalmaması, buna karşılık 84° altındaki hiçbir şehrin takviminin etkilenmemesi gerekir.
double wYuksekKutup = HermiteSmoothStep(84.0, 86.5, Math.Abs(dEnlem)); // DiyanetKutupGunduzSiniriAyarla
double sKutup = HermiteSmoothStep(-7.5, 6.5, (dEnlem ≥ 0.0 ? 1.0 : -1.0) * zevalDeclinDeg);
#50

50) Diyanet Dışı Mevsimsel Kutup Sınırı ve Gün Başına (d-1, d, d+1) Etkin Enlem Çözümü

Diyanet dışındaki otoritelerde kutup gündüzü ve kış kutup gecesi teğet sınırı kayık deklinasyon (sign(φ)·δ + ufuk düzeltme açısı) üzerinden her gün (d-1, d ve d+1) kendi deklinasyonu için ayrı ayrı çözülerek etkin enleme bağlanır. Tam ±90.000000° coğrafi kutup noktalarında tüm meridyenler birleştiği için fiziksel Doğu/Batı ufku tekilliğe girer; motor matematiksel sürekliliği korurken kutup noktasında vakitlerin en yakın normal belde ölçüsüyle takdir edilmesi fıkhî esastır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü d-1 ve d+1 günlerine bugünün etkin enlemini kopyalamak kutup teğetine giriş gününde sabah ve akşam gece sürelerinde yapay kırılma üretirdi; her günü kendi deklinasyonuyla çözmek günler arası sürekliliği korur.
etkinEnlemDun = KutupEtkinEnlemCoz(dEnlem, ozetDun.sunDeclinDeg, ...); // d-1, d ve d+1 ayrı ayrı çözülür
etkinEnlemYarin = KutupEtkinEnlemCoz(dEnlem, ozetYarin.sunDeclinDeg, ...);
#51

51) Yüksek Arktik (75°..81°, Alert 82.5°K) C∞ Hiperbolik Etkin Enlem Yumuşatması

Orta-kutup yerleşimlerinde (Tromsø 69.65°K) etkin enlem çekirdek yuvarlaması 0.12° ve güvenlik payı 0.30° tutulurken, Yüksek Arktik istasyonlarda (Alert 82.50°K, Eureka) ekinoks sıyırma eğimini yumuşatmak için [75.0°, 81.0°] bandında Hermite ağırlığıyla çekirdek 0.62°'ye, güvenlik payı 0.52°'ye çıkarılır ve min(|φ|, sınır enlemi) sert kırılması 1.60·w çarpanlı C∞ hiperbolik yumuşak geçişe dönüştürülür.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü 82.5°K Alert gibi Yüksek Arktik noktalarda sert sınır kenetlemesi bahar teğet gününde doğuş/batış saatinde keskin eğim kırılması üretirdi; hiperbolik yumuşak enlem geçişi pürüzsüzleştirir.
double wYuksekArktik = HermiteSmoothStep(75.0, 81.0, Math.Abs(dEnlem));   double yumusakK = 1.60 * wYuksekArktik;
farkEnlem = |φ| - sinirEnlem;   yumusakEtkin = Clamp(|φ| - 0.5 * (farkEnlem + Sqrt(farkEnlem² + yumusakK²)), 45.0, 89.8);
#52

52) Diyanet Dışı Kutup Yazı (|φ| ∈ (65.5°, 90°]) [hedef − 8° .. hedef] Erken Alacakaranlık Harmanlaması

68° üstü kutup kuşağında (örneğin Alert 82.5°K veya 86°K, MWL/ISNA) ilkbahar ekinoksu sonrasında gece nadir yüksekliği -18° sınırına teğet yaklaşırken d(arccos)/dδ türevi aşırı dikleştiği için saf astronomik fecr/yatsı kökü son 3 günde ~90 dakika çöküp kök koptuğunda ters yöne sıçrayabilir. |φ| ≤ 65.5° altındaki şehirlere (Londra, Berlin, Oslo, Reykjavik) dokunmayan [65.5°, 68.5°] kutup ağırlığıyla [hedef − 8°, hedef] bandında açısal gece taksimine yumuşak geçiş yapılır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü orta-yüksek Avrupa enlemlerinde (48°–65°) gerçek astronomik kök son güne kadar korunmalı, buna karşılık 70°–89° kutup kuşağında ekinoks teğetindeki dikey eğim çökmesi engellenmelidir.
double wKutup = HermiteSmoothStep(65.5, 68.5, Math.Abs(dEnlem));
double wErken = wKutup * HermiteSmoothStep(hedefAci - 8.0, hedefAci, geceMinYukseklikDeg);
#53

53) Kutup Kışı Derin Karanlık Ters Geçiş Rampaları ([hedef, hedef + 2.0°] ve 65.5° Üstü [hedef, hedef + 4.0°])

Derin kutup kışında Güneş öğle vakti bile ufuk altındaki alacakaranlık bandında kalıp gündüz tepe yüksekliği (α_zeval) fecr veya yatsı şafak açısına (örneğin -18° veya -15°) üstten yaklaştığında astronomik kök bu kez öğle tarafında kopar. Sıfıra (00:00) veya öğle vaktine ani sıçrama olmaması için α_zeval tepe yüksekliği |φ| ≤ 65.5° kuşağında [hedef, hedef + 2.0°], |φ| ∈ (65.5°, 90°] kutup kuşağında ise [hedef, hedef + 4.0°] bandında ters Hermite rampasıyla açısal gece taksimine bağlanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü yaz beyaz gecesi yalnız gece dip yüksekliğini (α_min) izler; kış kutup gecesinde ise gündüz tepe yüksekliği (α_zeval) şafak açısının altına inerken ayrı bir ters karanlık rampası gerekir.
double ustBant = Math.Abs(dEnlem) ≤ 65.5 ? 2.0 : 4.0;
double karanlikOran = 1.0 - HermiteSmoothStep(hedefSafakAci, hedefSafakAci + ustBant, d.zevalYukseklikDeg);
#54

54) Gregoryen Takvimden 64-Bit Tam Sayı Jülyen Günü Sayısına (JDN) Dönüşüm

Güneş yörünge denklemleri ay uzunluklarından (28/29/30/31 gün) ve artık yıl kurallarından etkilenmeyen kesintisiz bir gün sayacı gerektirir. Fliegel–Van Flandern / Jean Meeus tam sayı algoritmasıyla Gregoryen (Yıl, Ay, Gün) tarihi 64-bit long Jülyen Günü Sayısına (JDN) dönüştürülür.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü ondalık tabanlı Math.Floor takvim dönüşümlerinde sınır tarihlerde kesir kayması oluşabilir; 64-bit tam sayı bölmesi tüm yüzyıllarda kararlı gün indisi üretir.
long jdn = gun + (153 * m + 2) / 5 + 365L * y + y / 4 - y / 100 + y / 400 - 32045;
#55

55) IEEE-754 Mantis Kaybını Önleyen (JDN − 2451545L) Tam Sayı Çıkarması ve d2000 Gün Sayısı

Klasik astronomi kodlarında önce JD ≈ 2.461.357 gibi büyük bir ondalık sayı oluşturulup ardından 2451545.0 çıkarılır; bu işlem 64-bit double sayının 53 bitlik mantisinin 21 bitini tam kısma harcayarak sayısal duyarlılığı aşındırır. Motorumuzda J2000.0 başlangıç günü (2451545L) henüz 64-bit long tam sayı aşamasındayken çıkarılır ve kesirli UTC gün saati doğrudan bu küçük farka eklenir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü iki yakın büyük ondalık sayının çıkarılmasından doğan IEEE-754 yuvarlama gürültüsünü önleyerek ikili arama iterasyonlarında zaman ekseninin sayısal kararlılığını korumak gerekir.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: 64-bit double tipinin her zaman yeterli olduğu düşünülerek JD − 2451545.0 işlemini ondalık yapmak 2.46 milyonluk tam kısım yüzünden mantisin 21 bitini boşa harcar; tam sayı (long) çıkarması bu kaybı önler.
double d2000Gun = (jdnFarkiJ2000 - 0.5) + kesirliGun;
#56

56) Sürekli ΔT = TT − UT1 Modeli, Uzun Dönem Tahmin Doğası, Efemeris Günü (JDE) ve Yüzyıl (T)

Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü gelgit sürtünmesi ve çekirdek-manto etkileşimiyle düzensiz biçimde yavaşladığı için Yer Dönüş Zamanı (UT1/UTC) ile gezegen efemerislerinin kullandığı Dinamik Atomik Zaman (TT) arasında ΔT kadar fark oluşur. Yılbaşı gecelerinde basamak sıçraması yapmaması için ΔT sürekli d2000Gun sayısından hesaplanır (2026 ortasında ~69.2 sn). İleri on yıllarda yerküre dönüş ivmesi birkaç saniye oynayabilse de Güneş yörüngesinde 5 saniyelik ΔT farkı vakitlerde 0.2 saniyeden küçük etki üretir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü ΔT düzeltmesi tamamen ihmal edilirse Güneş'in ekliptik boylamı ~70 saniyelik yörünge hareketi kadar (~2.8 yay-saniyesi) geride kalır; sürekli model hem bu kaymayı giderir hem yılbaşı süreksizliğini önler.
double ondalikYil = 2000.0 + (d2000Gun + 0.5) / 365.2425;   double deltaTSaniye = Math.Clamp(69.18 + 0.22 * (ondalikYil - 2026.0), 62.0, 180.0);
double jde2000Gun = d2000Gun + (deltaTSaniye / 86400.0);   double T = jde2000Gun / 36525.0;
#57

57) Güneş'in Geometrik Ortalama Boylamı (L₀) ve IEEE-754 Yarı Açık [0°, 360°) Mod Koruması

Dünya dairesel bir yörüngede sabit açısal hızla dönseydi Güneş'in anlık ekinoksa göre bulunacağı ekliptik boylam açısı (L₀), Jean Meeus (Bölüm 25) ikinci derece polinomuyla hesaplanır. Çok küçük negatif kayan nokta değerlerinde (örneğin -1e-16) a − b·Floor(a/b) işleminin tam 360.0° döndürmemesi için Mod fonksiyonunda yarı açık [0.0, b) kenetlemesi uygulanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü hem gerçek ekliptik boylamın (☉_true) hem de Zaman Denklemi'nin (EoT) ana referans fazı ortalama boylam L₀ açısıdır; yarı açık Mod(360°) tam sınır açılarında taşmayı önler.
double Mod(double a, double b) { double r = a - b * Math.Floor(a / b); return (r ≥ b || Math.Sign(r) == -1) ? 0.0 : r; }
L0 = Mod(280.46646 + T * (36000.76983 + T * 0.0003032), 360.0);
#58

58) Güneş'in Geometrik Ortalama Anomalisi (M)

Dünya'nın eliptik yörüngesinde günberi (perihelion — Güneş'e en yakın nokta, Ocak başı) konumundan itibaren süpürdüğü ortalama açı olan Geometrik Ortalama Anomali (M), hem derece hem radyan cinsinden hesaplanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü yörünge hızının Ocak ayında artıp Temmuz ayında azalmasını belirleyen Kepler Merkez Denklemi doğrudan bu M açısının harmonik sinüs serisiyle çalışır.
M = Mod(357.52911 + T * (35999.05029 - 0.0001537 * T), 360.0);
#59

59) Dünya Yörüngesinin Asırlık Dış Merkezliği (Eksantriklik e)

Dünya yörüngesinin çemberden ne kadar basık olduğunu gösteren dış merkezlik katsayısı (e ≈ 0.016708), diğer gezegenlerin uzun dönemli çekim etkisiyle her yüzyılda hafifçe azalır ve Jülyen yüzyılı (T) polinomuyla anlık olarak güncellenir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü sabit bir e katsayısı kullanmak yerine asırlık değişimi izlemek hem Güneş–Dünya uzaklığı (R_AU) hem de Zaman Denklemi genliğinde uzun dönemli kaymayı önler.
e = 0.016708634 - T * (0.000042037 + 0.0000001267 * T);
#60

60) Kepler Merkez Denklemi (C) ve Güneş'in Gerçek Anomalisi (ν = M + C)

Kepler'in alanlar yasası uyarınca eliptik yörüngedeki gerçek açısal konum ile dairesel ortalama hareket arasındaki fark (Merkez Denklemi C, en fazla ±1.915°) sin(M), sin(2M) ve sin(3M) harmonikleriyle çözülür ve buradan gerçek anomali açısı ν = Mod(M + C, 360°) bulunur.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü 3. harmonik terime (sin 3M) kadar açılan seri, kapalı Kepler denklemini iterasyonsuz olarak ~0.01 yay-saniyesi sayısal yaklaşıklıkla çözer.
C = sin(M)*(1.914602 - T*(0.004817 + 0.000014*T)) + sin(2M)*(0.019993 - 0.000101*T) + sin(3M)*0.000289;
sunTrueAnom = Mod(M + C, 360.0);
#61

61) Anlık Dünya–Güneş Uzaklığı (R_AU) Hesabı

Elipsin kutupsal yörünge denkleminden gerçek anomali (ν) ve dış merkezlik (e) kullanılarak o andaki Dünya–Güneş merkezler arası uzaklığı Astronomik Birim cinsinden (R_AU ∈ [0.9833, 1.0167] AU; Ocak başında en yakın, Temmuz başında en uzak) hesaplanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Güneş diskinin görünür yarıçapı, yatay paralaks açısı ve yıllık ışık aberasyonu doğrudan bu anlık R_AU mesafesiyle ters orantılı olarak değişir.
R_AU = (1.000001018 * (1.0 - e * e)) / (1.0 + e * Math.Cos(DereceyiRadyana(sunTrueAnom)));
#62

62) Değişken Güneş Diski Yarıçapı (s_☉ = 959.63″ / R_AU) ve Yatay Paralaks (π_☉ = 8.794″ / R_AU)

Güneş diskinin gökyüzündeki görünür açısal yarıçapı (Ocak'ta ~16′17″, Temmuz'da ~15′45″) ile Dünya yüzeyinden bakan gözlemcinin yer merkezine göre yatay paralaks açısı (~8.79″ ≈ 0.00244°), IAU standart sabitlerinin anlık R_AU uzaklığına bölünmesiyle hesaplanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü kişisel optik ufukta üst kenar doğuş/batış zeniti, istivâ diski geçiş süresi ve yer-merkezli zenitin toposentrik zenite çevrilmesi doğrudan bu iki dinamik açıya bağlıdır.
gunesYaricapDeg = (959.63 / 3600.0) / sunRadVectorAu;
yatayParalaksDeg = (8.794 / 3600.0) / sunRadVectorAu;
#63

63) Ay–Dünya Ortak Kütle Merkezi (EMB Barycenter) Boylam Pertürbasyonu (Δλ_Ay)

Güneş etrafındaki Kepler elipsini çizen nokta tek başına Dünya'nın merkezi değil, Dünya–Ay ortak kütle merkezidir (EMB). Dünya merkezi her 29.53 günlük kavuşum (sinodik) ayında bu ortak merkez etrafında ~4670 km yarıçaplı bir yalpalama yaptığı için Güneş boylamına ±6.4 yay-saniyesi (±0.00179°) genlikli sin(D) düzeltmesi eklenir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Ay ortak kütle merkezi pertürbasyonunu ihmal etmek İlkdördün ve Sondördün evrelerinde Güneş boylamında ~6.4 yay-saniyelik periyodik sapma bırakırdı.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Eski kaynaklardaki 350.74° Ay uzama sabitini J2000 yüzyılı (T) ile birlikte kullanmak J1900 ve J2000 başlangıçlarını birbirine karıştırır; J2000.0 epokundaki doğru başlangıç açısı 297.8502° değeridir.
ayUzamaD = Mod(297.8502 + 445267.1115 * T - 0.00163 * T * T, 360.0);
ayBarysentrikDeg = 0.00179 * Math.Sin(DereceyiRadyana(ayUzamaD));
#64

64) Venüs, Jüpiter ve Uzun Dönem (E) J2000.0 Pertürbasyonları ile Güneş'in Gerçek Boylamı (☉_true)

Venüs ve Jüpiter'in Dünya yörüngesi üzerinde oluşturduğu kütleçekim sarsıntıları ile Newcomb uzun dönemli gezegen fazı, Meeus (AFC Böl. 18) J1900 başlangıç açılarının (153.23°, 216.57°, 312.69°, 231.19°) T_1900 = T + 1 dönüşümüyle tam J2000.0 epokuna taşınmış değerleriyle (A = 351.9841°, B = 254.0782°, C = 157.0477°, E = 231.19° + 20.20° = 251.39°) hesaplanarak ☉_true = Mod(L₀ + C + Δλ_gez + Δλ_Ay, 360°) elde edilir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü J1900 (JD 2415020.0) için yayımlanmış 231.19° gibi ham faz sabitlerini doğrudan J2000.0 yüzyılı (T) ile çarpmak 100 yıllık (+1 yüzyıl) faz kayması üretir; T_1900 = T + 1 kaydırması tüm terimleri J2000.0 eksenine hizalar.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Eski Meeus (J1900) tablolarına aşina gözler veya dil modelleri 231.19° sabitini J2000 sanıp 251.39° değerini J1900 kalıntısı zannedebilir; oysa 1900'den 2000'e +1 asır ileri gidildiğinde T_1900 = T + 1 olur ve 231.19° + 20.20° = 251.39° tam J2000 fazını verir.
Δλ_gez = 0.00134*cos(A) + 0.00154*cos(B) + 0.00200*cos(C) + 0.00178*sin(E); // J2000 (T_1900=T+1): E = Mod(251.39 + 20.20*T, 360)
sunTrueLong = Mod(L0 + sunEqOfCtr + Δλ_gez + ayBarysentrikDeg, 360.0);
#65

65) Ay Düğümü (Ω), Boylam Nutasyonu (Δψ), Mesafe Ölçekli Aberasyon ve Görünür Boylam (λ)

Gerçek geometrik boylamdan yeryüzündeki gözlemcinin gördüğü görünür boylama (λ) geçmek için Ay'ın çıkış düğümü boylamı (Ω = Mod(125.04° − 1934.136°·T, 360°)) ve yarı-yıllık güneş terimiyle boylam nutasyonu (Δψ) hesaplanır; ayrıca Dünya'nın yörünge hızı ile sonlu ışık hızının bileşiminden doğan mesafe ölçekli yıllık aberasyon (-20.4898″ / R_AU) eklenip [0°, 360°) aralığına indirgenir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü ışığın Güneş'ten Dünya'ya ~8.3 dakikada ulaşması Güneş'in görünür konumunu yörünge yönünde ~20.5 yay-saniyesi kaydırır; günberi ve günötede bu terimi R_AU ile ölçeklemek eliptik hız farkını yakalar.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Yıllık ışık aberasyonunu yıl boyu sabit -20.4898″ almak eliptik yörünge hız değişimini ihmal eder; Dünya Ocak günberisinde (R_AU ≈ 0.983) daha hızlı döndüğü için aberasyon R_AU ile ters orantılı büyür.
Δψ = -0.004778 * sin(Ω) - 0.000367 * sin(2 * L0);   aberasyon = -(20.4898 / 3600.0) / R_AU;
sunAppLong = Mod(sunTrueLong + Δψ + aberasyon, 360.0);
#66

66) Laskar Ortalama Ekliptik Eğikliği (ε₀) ve Gerçek Eğiklik Nutasyonu (ε = ε₀ + Δε)

Dünya dönme ekseninin yörünge düzlemine eğikliği (~23.439°), gezegen çekimleriyle yüzyıllar içinde yavaşça daralır ve Ay düğümü (Ω) ile 2·L₀ yarı-yıllık fazına bağlı olarak ±9.2 yay-saniyelik eğiklik nutasyonu (Δε) yapar. Ortalama eğiklik ε₀ polinomuna Δε eklenerek gerçek anlık eğiklik (ε) bulunur.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü ekliptik koordinatlardan ekvatoral koordinatlara (deklinasyon δ ve sağ açıklık α) yapılan dönüşüm doğrudan bu anlık ε açısının sinüs ve kosinüsünü kullanır.
ε0 = 23.0 + (26.0 + (21.448 - T*(46.815 + T*(0.00059 - T*0.001813))) / 60.0) / 60.0;
ε = ε0 + 0.002556 * cos(Ω) + 0.000158 * cos(2 * L0);
#67

67) Güneş Deklinasyonu (δ) ve Dört Bölgeli Arktanjant Sağ Açıklığı (α)

Görünür boylam (λ) ve gerçek ekliptik eğikliğinden (ε) Güneş'in gök ekvatoruna olan açısal uzaklığı (deklinasyon δ = asin(clamp(sin ε · sin λ, -1, 1))) ve gök ekvatoru boyunca ilkbahar ekinoksundan ölçülen sağ açıklığı (α = Mod(atan2(cos ε · sin λ, cos λ), 360°)) hesaplanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü sin(δ) değerini [-1, +1] aralığına kenetlemek kayan nokta taşmalarında NaN riskini önler, dört bölgeli atan2 işlevi ise sağ açıklığı 0°–360° boyunca bölge belirsizliği olmadan çözer.
sinDeclin = Math.Clamp(Math.Sin(ε_rad) * Math.Sin(λ_rad), -1.0, 1.0);   δ = RadyaniDereceye(Math.Asin(sinDeclin));
α = Mod(RadyaniDereceye(Math.Atan2(Math.Cos(ε_rad) * Math.Sin(λ_rad), Math.Cos(λ_rad))), 360.0);
#68

68) Meeus 28.1 Tam Zaman Denklemi (EoT) ve Klasik Eğiklik Yardımcı Terimi (y = tan²(ε/2))

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü ikinci derece kesik Smart serisi yüksek dış merkezlik/eğiklik çapraz terimlerinde ~0.4–0.8 saniye sapma bırakırken, doğrudan (L₀ − 0.0057183° − α + Δψ·cos ε)·4 formülü gezegen ve Ay pertürbasyonlarını da EoT içine taşır.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: 65. adımda aberasyonun R_AU'ya bölündüğünü gören biri EoT içindeki 0.0057183° (-20.4898″) sabitini de R_AU'ya bölmek isteyebilir; oysa Meeus 28.1 tanımında kurgusal ortalama Güneş sabit hızlıdır ve ortalama aberasyon sabiti bölünmez.
eotDerece = Sarmala180(geomMeanLongSunDeg - 0.0057183 - sunRightAscensionDeg + deltaPsiDeg * Math.Cos(ε_rad));
eqOfTimeMinutes = eotDerece * 4.0;
#69

69) Gerçek Güneş Zamanı (TST) ve Yerel Meridyen Saat Açısı (H = TST · 0.25 − 180°)

Yerel duvar saati dakikası (t_dk), Zaman Denklemi (EoT), boylamın derece başına 4 dakikalık dönüşümü (4·λ_boylam) ve aktif saat dilimi (60·TZ) birleştirilerek Gerçek Güneş Zamanı (TST ∈ [0, 1440) dk) bulunur; buradan Güneş'in yerel meridyenden açısal uzaklığı olan Saat Açısı H = TST · 0.25 − 180° (öğleden önce negatif, öğleden sonra pozitif) türetilir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü küresel konum üçgeninde gözlemcinin başucu noktası (zenit) ile Güneş'i birleştiren kosinüs teoreminin zaman bağımlı açısı doğrudan bu yerel saat açısıdır (H).
trueSolarTimeMin = Mod(gunIciToplamDakika + eqOfTimeMinutes + 4.0 * guvenliBoylam - 60.0 * temizSaatDilimi, 1440.0);
hourAngleDeg = trueSolarTimeMin * 0.25 - 180.0;
#70

70) Jeosentrik Zenit (θ_z_jeo) ve Toposentrik Paralaks Düzeltmeli Geometrik Yükseklik (α_geom)

Küresel kosinüs teoremiyle önce Dünya merkezine göre jeosentrik zenit açısı θ_z_jeo = acos(clamp(sin φ · sin δ + cos φ · cos δ · cos H, -1, 1)) bulunur. Gözlemci yer merkezinde değil yeryüzünde bulunduğu için Güneş ufukta ~8.79″ daha aşağıda görünür; π_☉ · sin(θ_z_jeo) eklenip [0°, 180°] aralığına kenetlenerek toposentrik zenit (θ_z) ve geometrik yükseklik (α_geom = 90° − θ_z) elde edilir. Bu toposentrik açı anlık güneş yüksekliği, İkindi gölge oranları (α_zeval, α_asr) ve şafak/yatsı köklerinde doğrudan uygulanır; Kişisel Optik Ufukta ise −π_☉ terimi ufuk zenit açısının (θ_ufuk) içine dahil edildiğinden hem normal (Adım 76) hem kutup sıyırma (Adım 77) doğuş/batış kökleri ufuk paralaksını simetrik uygular, 7 resmi otoritede ise 90°50' (90.833333°) standardı korunur.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü paralaks düzeltmesini sin(θ_z_jeo) ile ölçeklemek anlık güneş yüksekliğinde, İkindi gölge açılarında, şafak köklerinde ve Kişisel Optik Ufukta ~8.79″ (~0.6 sn) kaymayı giderirken resmi otoritelerde 90°50' takvim standardını korur.
θ_z_jeo = RadyaniDereceye(Math.Acos(Math.Clamp(sin(φ)*sin(δ) + cos(φ)*cos(δ)*cos(H), -1.0, 1.0)));
θ_z = Math.Clamp(θ_z_jeo + yatayParalaksDeg * Math.Sin(θ_z_jeo_rad), 0.0, 180.0);   α_geom = 90.0 - θ_z;
#71

71) Gladstone–Dale Hava Yoğunluğu Üssü (4.25588) ve Barometrik Kırılma Çarpanı (ρ / ρ₀)

Atmosferik ışık kırılması kırılma indisi farkıyla (n − 1 ∝ ρ) orantılı olduğundan yüksek rakımlarda azalan hava yoğunluğuyla birlikte küçülür, Lut Gölü (-430 m) gibi çukur havzalarda ise artar. Uluslararası Standart Atmosfer (ISA, T₀ = 288.15 K, L = 0.0065 K/m) troposfer denkleminde P/P₀ üssü 5.25588 yerine (P/P₀)/(T/T₀) = (1 − 2.25577e-5 · H)^4.25588 tam yoğunluk üssü [-450 m, 11000 m] aralığında kullanılır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü yalnız basınç üssü (5.25588) yükseldikçe havanın soğuyarak yoğunlaştığını atlar ve 2000 m rakımda kırılmayı ~%5 eksik hesaplar; 4.25588 yoğunluk üssü fiziksel Gladstone–Dale yasasıyla uyumludur.
double BasincKirilmaCarpaniHesapla(double H) → Math.Pow(1.0 - 2.25577e-5 * Math.Clamp(H, -450.0, 11000.0), 4.25588);
#72

72) Sæmundsson / Meeus 16.4 C¹-Monoton Atmosferik Kırılma (+0.00192792 ve [-3°, -1°] Sönümü)

Klasik parçalı NOAA kırılma formülü h = -0.575° noktasında ~20.9 yay-dakikalık süreksizlik üretebildiği için kırılma hesaplayıcısı içinde (-3.0°, +90.0°) aralığında türevlenebilir ve monoton Sæmundsson / Meeus 16.4 modeli kullanılır. Zenitte (h = 90°) tan(90.1083°) negatif terimini tam sıfırlamak için +0.00192792 yay-dakikası eklenir, [-3.0°, -1.0°] bandında Hermite sönümü uygulanır ve h ≤ -3.0° şafak açılarında kırılma tam 0.0° döndürülür.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü ufuk çevresinde 21 yay-dakikalık yapay kırılma basamağını kaldırmak, başucu noktasında (h = 90°) R = 0° şartını sağlamak ve -15°..-20° şafak köklerini yapay kırılma kuyruğundan korumak gerekir.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Güneş ufkun -18° altındayken de 34′ ufuk kırılması eklemek sık yapılan bir hatadır; o derinlikte göze doğrudan Güneş diski ışını ulaşmaz, üst atmosfer saçılması izlenir ve tüm şafak açıları kırılmasız geometrik tanımlıdır.
double rHamDakika = (1.02 / Math.Tan(DereceyiRadyana(h + 10.3 / (h + 5.11)))) + 0.00192792; // HesaplaSaemundssonKirilmaDeg
if (h ∈ [-3.0, -1.0)) { double u = (h + 3.0) * 0.5; rHamDakika *= u * u * (3.0 - 2.0 * u); }   R = (rHamDakika / 60.0) * basincCarpani;
#73

73) Gerçek Atmosferde Sıcaklık (-30 °C..+45 °C), Basınç, Nem ve Enversiyon Kaynaklı Doğal Sapmalar (±15–40 sn)

Meteorolojik Tevazu Notu: Anlık hava sıcaklığı, fırtına alçak basıncı, bağıl nem ve ufuk serabı gibi yerel atmosfer olayları görünür batışı saniyeler mertebesinde etkileyebilir; fıkhî ihtiyat payları bu sebeple önemlidir.

Tüm astronomi ve takvim motorları gibi bu hesaplama da Uluslararası Standart Atmosfer (deniz seviyesinde 15 °C ve 1013.25 hPa kuru hava) kabulüne dayanır. Gerçek gökyüzünde Mekke veya Bağdat yaz sıcağında (+45 °C) hava genleştiği için ufuk kırılması ~2–3 yay-dakikası azalırken, Erzurum veya Sibirya kış ayazında (-25..-35 °C), yüksek su buharı neminde ya da deniz üstü sıcaklık terselmesinde (enversiyon) kırılma artar; bu fiziksel doğa olayı görünür doğuş ve batışı ±15–40 saniye (sınır dakikalarda ±1 dk) oynatabilir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü çevrimdışı çalışan bir hesaplama motoru ufuk çizgisi boyunca anlık dikey sıcaklık ve nem profilini ölçemez; resmi kurulların Güneş ve Akşam vakitlerine koyduğu temkin payları bu doğal meteorolojik oynamayı da örter.
// Standart referans: T₀ = 15 °C (288.15 K), P₀ = 1013.25 hPa → Ufuk kırılması R₀ ≈ 34 yay-dakikası
// Aşırı sıcak (+45 °C) / soğuk (-30 °C) / enversiyon → doğal ±15..40 sn optik ufuk oynaması
#74

74) Kâbe İstivâ-i A'zam (θ_z → 0°) Korumalı Dört Bölgeli Meeus 13.5 Güneş Azimutu

Güneş'in Kuzey'den saat yönünde ölçülen ufuk açısı (Azimut), paydasında sin(θ_z) taşıyan ve Güneş tam tepedeyken (28 Mayıs ve 16 Temmuz öğle vakitlerinde Mekke'de Kâbe İstivâ-i A'zam anında θ_z → 0°) 0/0 belirsizliği üreten arccos formülü yerine doğrudan Math.Atan2(sin H, cos H · sin φ − tan δ · cos φ) + 180° formülüyle tekilliksiz hesaplanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü tropikal kuşakta Güneş tam başucundan geçerken sin(θ_z) paydası sıfıra yaklaşır; Math.Atan2 formülü zenit açısına bölme yapmadığı için her enlemde kararlıdır.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Ders kitaplarındaki tek değişkenli arccos azimut formülü hem sabah/öğleden sonra yönünü tek başına ayırt edemez hem de Kâbe üzerinde Güneş tam tepedeyken (θ_z → 0°) paydası sıfırlandığı için kararsızlaşır.
azPay = sin(H);   azPayda = cos(H) * sin(φ) - tan(δ) * cos(φ);
guneydenBatiyaDeg = RadyaniDereceye(Math.Atan2(azPay, azPayda));   Azimut = Mod(guneydenBatiyaDeg + 180.0, 360.0);
#75

75) Tarih Değiştirme Çizgisi (±180° IDL) Korumalı 4 Turlu Zeval Yakınsaması (Sarmala180 Boylam Farkı)

Öğle meridyeni geçiş anı (zeval) hesaplanırken Zaman Denklemi (EoT) gün içinde hafifçe değiştiği için zeval tahmini üzerinde 4 ardışık sabit nokta iterasyonu çalıştırılır. Kiritimati (UTC+14, -157.4°B), Samoa (UTC+13) ve Chatham (+12:45) gibi ±180° komşuluğundaki yerlerde zevalin bir önceki veya sonraki güne savrulmaması için (15°·TZ − boylam) farkı doğrudan Sarmala180 ile [-180°, +180°) aralığına katlanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü 15°·TZ merkez meridyeninden 180° sınırından fazla uzakta kalan ada saat dilimlerinde ham formül zevali ±1440 dakika öteye atar; Sarmala180 meridyen farkı zevali yerel günün ortasında tutar.
meridyenFarkiDeg = Sarmala180(temizSaatDilimi * 15.0 - guvenliBoylam);
solarNoonMin = 720.0 + 4.0 * meridyenFarkiDeg - eqOfTimeMinutes; // 4 ardışık sabit nokta iterasyonu
#76

76) Normal Enlemlerde (|cos HA_zeval| ≤ 0.90) Doğuş ve Batış İçin 8 Turlu Sabit Nokta Yakınsaması

Güneş doğarken ve batarken deklinasyonu (δ) ile Zaman Denklemi (EoT) öğle vaktindeki değerlerinden farklıdır (ekinokslarda sabah ile akşam arasında δ ~0.4° değişir). Bu yüzden |cos HA_zeval| ≤ 0.90 ve |φ| ∈ [0°, 88°) koşulundaki normal enlemlerde hem doğuş hem batış saati kendi anındaki (δ(t_k), EoT(t_k)) değerleriyle 8 tura kadar (|Δt| ≤ 0.0001 dk yakınsama ölçütüyle) ayrı ayrı çözülür.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü doğuş ve batışı öğle deklinasyonuyla tek adımda hesaplamak orta ve yüksek enlemlerde ekinoks günlerinde doğuş ve batış saatinde 1–2 dakikalık asimetri hatası bırakırdı.
cosHa = (cos(ufukZenit) - sin(φ)*sin(δ_k)) / (cos(φ)*cos(δ_k));   t_{k+1} = zeval_k ∓ 4.0 * acos(cosHa);
#77

77) Kutup Sıyırma Kuşağında (|cos HA| ∈ (0.90, 1] veya |φ| ≥ 88°) Altın-Kesit Ekstremum ve 28 Adımlı Ufuk Kökü

Kutup dairesi yakınlarında ve 88°–89.9° kutup tepesinde Güneş ufku çok yatay sıyırdığı ve ekinoks günlerinde gün içi deklinasyon değişimi (~0.4°/gün) günlük zenit salınımını aştığı için 2·(90° − |φ|) + 1.25° ön eleme kapısının ardından zeval (|φ| ≤ 85° için ±120 dk, |φ| ∈ (85°, 88°) için ±360 dk, |φ| ≥ 88° için ±720 dk) ile sabah/akşam nadir noktaları (|φ| ≤ 85° için ±180 dk, |φ| 85° üstü için ±360 dk) 26 adımlı altın-kesit aramasıyla bulunur ve jeosentrik zenit ile ufuk zeniti farkı (θ_z,jeo − θ_ufuk = 0) üzerinde 28 adımlı ikili arama çalıştırılır. Kişisel Optik Ufuk modunda θ_ufuk = 90° + s_☉ + R_ufuk − π_☉ + α_ufuk tanımı yatay paralaksı (−π_☉ ≈ −8.79″) doğrudan içinde taşıdığından (Adım 44), hem Adım 76'daki cos(θ_ufuk) hem buradaki ikili arama aynı ufuk paralaksını uygular ve |cos HA| = 0.90 sınırında dal farkı oluşmaz.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü hem resmi 90°50' standardında hem Kişisel Optik Ufukta (−π_☉ dahil θ_ufuk açısıyla) 8-turlu arccos ve ikili aramanın birebir aynı θ_ufuk hedefini paylaşması |cos HA| = 0.90 geçişinde dal basamağını ~0.15 saniye altında tutar ve 89.9°K ekinoks doğuşunu kaçırmaz.
double ZenitFarki(double dk) → HesaplaTamDetay(..., dk, ...).jeosentrikZenitDeg - ufukZenitDeg; // Kişisel Ufukta ufukZenitDeg içinde -π_☉ dahil
AltinKesitEkstremumBul(zeval - ogleYaricap, zeval + ogleYaricap, maksimumAraniyor: false, out gercekZeval); // 26 adım + 28 adım bisection
#78

78) Simetrik Gece (1440 − Gündüz) ile Ardışık Asimetrik Sabah (d-1 → d) ve Akşam (d → d+1) Geceleri

Simetrik gece süresi doğrudan 1440 − Gündüz olarak hesaplanır (Gündüz + Simetrik Gece = 1440 dk). Ancak yüksek enlemlerde ilkbahar ve sonbaharda gündüz süresi günde 6–12 dakika değiştiği için sabah İmsak gecesi (dünün batışı → bugünün doğuşu) ile akşam Yatsı gecesi (bugünün batışı → yarının doğuşu) simetrik geceye eşit değildir; motor bunları kendi gün çiftinden ayrı hesaplar.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü İmsak ve Yatsı takdirlerinde yalnızca simetrik (1440 − Gündüz) farkını kullanmak hızlı gün değişimlerinde sabah ve akşam gece uzunluklarını birkaç dakika şaşırtırdı.
gunduzSuresiDk = gunBatis_d - gunDogus_d;   geceSuresiDk = Math.Clamp(1440.0 - gunduzSuresiDk, 10.0, 1430.0);
sabahAstronomikGeceDk = Math.Clamp((gunDogus_d + 1440.0) - gunBatis_{d-1}, 10.0, 1430.0);   aksamAstronomikGeceDk = Math.Clamp((gunDogus_{d+1} + 1440.0) - gunBatis_d, 10.0, 1430.0);
#79

79) Uyarlamalı (±95 / ±160 / ±300 dk) 30 Adımlı Altın-Kesit Nadir Bulucu (Kırılmasız Dip)

Gece yarısı en düşük güneş yüksekliği anı (nadir), yüksek enlemlerde hızlı deklinasyon değişimi sebebiyle zeval ± 720 dk noktasından kayabilir. Alt meridyen dip araması uyarlamalı pencerede (|φ| ≤ 75° için ±95 dk, (75°, 85°] için ±160 dk, 85° üstü için ±300 dk) kırılmasız toposentrik yükseklik üzerinde (kırılma payı olmadan) 30 adımlı altın-kesit aramasıyla gerçek dip noktasını bulur. Ümmü'l-Kura gibi sabit +90/+120 dk Yatsı modlarında ana motor akşam nadir aramasını atlar; raporda referans ölçümü boş kalmaması için aynı pencere üzerinden salt-teşhis akşam nadiri ayrıca örneklenir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü şafak açıları kırılmasız geometrik yükseklikle tanımlandığı ve 85°–89.9° kutup kuşağında nadir anı ±95 dk dışına kayabildiği için ±300 dk altın-kesit araması ikili aramayı doğru kolda tutar.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Gece en düşük güneş yüksekliğinin hep saat 00:00'da veya tam zeval ± 12 saatte oluştuğu sanılır; kutup ekinokslarında hızlı deklinasyon değişimi gerçek dip anını saatlerce kaydırabilir.
double altinYaricapDk = Math.Abs(enlem) ≤ 75.0 ? 95.0 : (Math.Abs(enlem) ≤ 85.0 ? 160.0 : 300.0);
AltinKesitMinimumBul(..., altSinirDakika, altinYaricapDk, false /* kirilmali: false */, out enDusukDakika, out enDusukYukseklikDeg);
#80

80) Monoton Yükseliş ve Alçalış Kollarında 28 Adımlı İkili Arama (Sabah / Akşam Kök Çözücüsü)

Gece dip anı (nadir) ile gündüz tepe anı (zeval) ayrıldığında Güneş yüksekliği sabah kolunda [t_nadir,sabah, t_zeval] boyunca monoton artan, akşam kolunda [t_zeval, t_nadir,akşam] boyunca monoton azalan tek-kök fonksiyon haline gelir. Sabah ve akşam yükseklik kök çözücüleri bu aralıkta 28 adımlı ikili arama çalıştırır (bu daralma yalnızca denklem içi sayısal kök çözünürlüğüdür; gerçek gökyüzünde atmosferik ve topoğrafik belirsizlik saniyeler mertebesindedir).

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü kaba 1 dakikalık doğrusal tarama hem yüzlerce gereksiz efemeris çağrısı yapar hem dakika yuvarlama sınırında basamak bırakır; 28 adımlı ikili arama ek sayısal hata eklemeden denklemi çözer.
TrySabahYukseklikZamaniBul(..., sabahDipDk, zevalDk, imsakAci, kirilmaliYukseklikKullan: false, out hamImsak, out _, out _); // IkiliAramaYukselis (28 adım)
TryAksamYukseklikZamaniBul(..., zevalDk, aksamSinirDk, hedefAci, kirilmaliYukseklikKullan: false, out bulunanDk, out _, out _); // IkiliAramaAlcalis (28 adım)
#81

81) Temkinsiz Saf Fiziksel Gurûb → Fecr (d → d+1 UTC) Şer'î Gece Süresi

Hanefî ve Şâfiî fıkhında gecenin başlangıcı Güneş'in batışı (gurûb), sonu ise ertesi sabah Fecr-i Sâdık'ın doğuşudur (tulû-i fecr). Akşam namazına eklenen temkin payı veya DST yaz/kış saati atlaması fiziksel gecenin uzunluğunu değiştirmediği için Şer'î Gece süresi doğrudan bugünün saf batış UTC anı ile yarının (d+1) saf fecr UTC anı arasındaki farktan hesaplanır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü temkinli duvar saatlerinden gece süresi çıkarmak hem temkin paylarını gece yarısı hesabına karıştırır hem de sonbahar/ilkbahar DST gecelerinde Şer'î Geceyi 1 saat hatalı ölçerdi.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Şer'î Gece Yarısını karttaki temkinli Akşam ile aynı günün sabah İmsak saatinden hesaplamak hem temkin paylarını geceye karıştırır hem yanlış günün İmsak'ını kullanır hem de DST geçiş gecesinde 30 dk hata üretir.
seriGeceSuresiDakika = Math.Clamp((yarinHamFecrUtcDakika + 1440.0) - hamGunBatisUtcDakika, 6.0, 1434.0);
#82

82) Hanefî ve Şâfiî Fıkhında Nısfu'l-Leyl (Şer'î Gece Yarısı) ve Sülüsü'l-Ahîr (Gecenin Son Üçte Biri)

Şâfiî mezhebinde Yatsı namazının ihtiyarî vakti, Hanefî mezhebinde ise mekruhsuz eda sınırı Şer'î Gece Yarısına (Nısfu'l-Leyl = Gurûb + 1/2 · Şer'î Gece) kadardır; teheccüd ve sahur fazilet vakti olan Sülüsü'l-Ahîr ise gecenin son üçte birlik diliminde (Gurûb + 2/3 · Şer'î Gece) başlar. Her iki an da saf UTC ekseninde hesaplanıp kendi anlık yerel saat dilimine izdüşürülür.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Şer'î Gece Yarısı saat 00:00 duvar gece yarısı değildir; mevsim ve boylama göre 22:30 ile 01:15 arasında değişebilen gerçek Gurûb–Fecr orta noktasıdır.
seriGeceYarisiUtc = hamGunBatisUtcDakika + 0.5 * seriGeceSuresiDakika;
sonUcteBirGeceUtc = hamGunBatisUtcDakika + (2.0 / 3.0) * seriGeceSuresiDakika;
#83

83) 1. Vakit — İmsak (Fecr-i Sâdık / Sabah Başlangıcı) Astronomik Kök Çözümü

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü ufukta yatay beyazlığın (fecr-i sâdık) belirdiği astronomik model anı, seçilen otorite şafak açısının kırılmasız sabah yükseliş kolundaki kök değeridir.
bool imsakBulundu = TrySabahYukseklikZamaniBul(..., sabahDipDk, zeval, imsak_derece, kirilmaliYukseklikKullan: false, out hamImsak, out _, out _);
#84

84) İmsak Vaktinde Beyaz Gece (1.50° Hermite / Diyanet Takdiri), Kutup Kışı Ayrımı ve Net İmsak

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü şafak kökünün koptuğu ilk yaz gecesinde vakitte 35–45 dakikalık uçurum oluşmamalı, derin kutup kışında ise beyaz gece denklemi yanlışlıkla devreye girmemelidir.
if (d.diyanetYuksekEnlemAktif) { double takdirImsakNet = d.netGunesDakika - d.diyanetTakdirImsakAralikDk; /* + Hermite köprü */ }
#85

85) 2. Vakit — Güneş Doğuşu (Tulû'), Sabah Vaktinin Çıkışı, Negatif Temkin ve İşrak Kerâhet Notu

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Güneş bir giriş vakti değil Sabah namazının çıkış sınırıdır; ihtiyat payının ileriye değil geriye doğru uygulanması namazın kerâhet anından önce tamamlanmasını korur.
#86

86) İstivâ Kerâheti, Güneş Diski Geçiş Süresi (4·s_☉ / cos δ) ve Ümmü'l-Kura Merkez Standardı

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Diyanet/MABIMS'te çift istivâyı önlemek, Kâbe'de resmi Ümmü'l-Kura Öğle saatiyle uyuşmak ve sıfır-temkinli otoritelerde kerâhet çıkışını korumak gerekir.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Zeval anında Öğle'nin hemen girdiği sanılır; oysa zeval Güneş merkezinin geçiş anıdır ve doğu kenarı meridyeni terk edene dek (~65 sn) istivâ kerâheti sürer.
bool resmiTemkin = otorite == Otoriteler.Diyanet || otorite == Otoriteler.Kemenag_GuneydoguAsya;
double fizikselIstivaDk = (resmiTemkin || otorite == Otoriteler.Ummu_l_Kura) ? 0.0 : (zevalYaricapDeg / Math.Cos(rad(zevalDeclinDeg))) * 4.0;
double zevalIstivaPayiDk = (!resmiTemkin && !yatsiSabitDakikaMi && Math.Sign(ogleTemkin) == -1) ? (fizikselIstivaDk - ogleTemkin) : fizikselIstivaDk;
#87

87) 3. Vakit — Öğle (Zuhr) Hesabı ve Kişisel Modda Ölü Bölgesiz Temkin Monotonluğu

Öğle vakti, astronomik zeval dakikasının üzerine seçili otoritenin öğle temkini ve gerekiyorsa Güneş disk geçişi için ek istivâ payı eklenerek hesaplanır. Kişisel Ayarlar modunda öğle temkini sıfır veya pozitif iken ek istivâ payı sabit kaldığından kullanıcının temkin artışı (0 → +0.5 → +1.0 dk) ölü bölgeye takılmadan doğrusal biçimde Öğle vaktine yansır. Negatif öğle temkini girildiğinde ise telafi payı devreye girerek Öğle vaktini istivâ kerâhetinin dışında tutar.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü pozitif bölgede eski telafi formülü 0..+1.13 dk aralığında kullanıcı girdisini cebirsel olarak sadeleştirip yutabiliyordu; bu koşullu yapı yalnızca negatif bölgede emniyet tabanı uygulayarak pozitif monotonluğu korur.
// Negatif ogleTemkin iken (else if ogleTemkin küçük 0.0): zevalIstivaPayiDk = fizikselIstivaDk - ogleTemkin
double netOgleDakika = zevalDakika + ogleTemkin + zevalIstivaPayiDk;
#88

88) Fey-i Zeval Gölgesi (tan(90° − α_zeval)) ve Kâbe İstivâ Sıfır Gölge Sürekliliği

İkindi vaktinin ölçüsü her cismin öğle vaktindeki en kısa gölgesinin (fey-i zeval) üzerine eklenen gölge boyudur. Birim çubuğun (1.0 br) zeval gölgesi cot(α_zeval) = tan(90° − α_zeval) formülüyle hesaplanır; Güneş'in tam başucuna çıktığı (α_zeval → 90°, Mekke Kâbe İstivâ-i A'zam) anlarda gölge boyunun eksiye düşmemesi için zeval yüksekliği [0.05°, 90.0°] aralığında sürekli biçimde kenetlenir (α_zeval = 90° iken fey-i zeval = 0.000000).

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü üst sınırı 89.999° yerine tam 90.0° tutmak Kâbe'de Güneş tam tepedeyken fiziksel sıfır gölge değerini pürüzsüz biçimde üretir.
zevalYukseklikDeg = Math.Clamp(zevalHamYukseklikDeg, 0.05, 90.0);
zevalGolgeBoyu = Math.Tan(DereceyiRadyana(90.0 - zevalYukseklikDeg));
#89

89) 4. Vakit — İkindi (Asr-ı Evvel +1 / Asr-ı Sânî +2) Geometrik Gölge Açısı (atan(1 / L_asr)) Kök Çözümü

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü hem zeval gölgesini hem İkindi hedef yüksekliğini kırılmasız toposentrik açı düzleminde çözmek ve öğleden sonraki gerçek deklinasyonla 28 adım ikili arama yapmak sabit deklinasyon kaymasını giderir.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Fey-i zeval gölgesini kırılmasız hesaplayıp İkindi güneş yüksekliğine atmosferik kırılma eklemek (veya öğle deklinasyonunu İkindi'de sabit tutmak) iki gölge oranını farklı düzlemlere düşürerek sistematik kayma üretir.
hedefIkindiGolge = zevalGolgeBoyu + Math.Max(1.0, ikindi_golge);   hedefIkindiYukseklikDeg = RadyaniDereceye(Math.Atan(1.0 / hedefIkindiGolge));
TryAksamYukseklikZamaniBul(zevalDakika, gunBatisDakika, hedefIkindiYukseklikDeg, kirilmali: false, out bulunanIkindiDk);
#90

90) İkindi Vaktinde Kış Ufuk Sıyırması (Hermite [0.05°..üst eşik], Asr-ı Evvel 0.16 / Asr-ı Sânî 0.24 Yarı-Gündüz Oranı)

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü hem Rovaniemi/Oulu gibi 65°–66.5° şehirlerinde α_zeval ≥ 0.60° iken gerçek gölge kökünü bozmamak hem de yüksek irtifa kutup gecesi sınırında tek günde saatlik İkindi sıçramasını önlemek gerekir.
ikindiYedekOrani = ikindi_golge ≥ 1.5 ? 0.24 : 0.16;   ikindiYedekDakika = zevalDakika + ikindiYedekOrani * yariGunduzDk;
double rampAsr = HermiteSmoothStep(0.05, ikindiKisUst, d.zevalYukseklikDeg);   hamIkindi = ikindiYedekDakika + rampAsr * (adayIkindiDk - ikindiYedekDakika);
#91

91) Kutup Yazı ±62° Referans İkindi Harmanı ([1.2°..7.2°+] ve 84°..86.5° Kutup Tepesi)

Kutup yazında (24 saat batmayan gece yarısı güneşi) akşam kolundaki minimum yükseklik (α_min,ikindi) hedef İkindi açısına (α_asr) alttan teğet yaklaşırken kök kopmasını önlemek için aynı boylam ve günde ±62.0° referans enleminin gerçek İkindi vakti (t_62°) çözülür; öğle yüksekliğiyle yumuşak Hermite geçişi ([1.2°, max(7.2°, üst eşik + 2.0°)]) ve minimum yükseklik harmanı ([α_asr − 2.0°, α_asr]) uygulanır. Diyanet modunda |φ| ∈ (84°, 90°] kutup tepesinde yüksek-enlem geçişi ([84.0°, 86.5°]) sürekliliği korur.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü sabit bir dakika eklemek yerine ±62° referans enleminin gerçek gölge kökünü kullanmak Şâfiî (+1) ile Hanefî (+2) arasındaki doğal süre farkını kutup yazında da muhafaza eder.
kutupHedefIkindiDk = ikindiYedekDakika + wZevalRef * (refIkindiDk - ikindiYedekDakika);   wYazIkindi = HermiteSmoothStep(hedefAci - 2.0, hedefAci, ikindiMinYukseklikDeg);
#92

92) 5. Vakit — Akşam (Mağrib / İftar): Üst Kenar Batışı ve Erken İftar Önleme İhtiyatı

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Güneş henüz ufkun altını tam bulmadan birkaç saniye erken iftar açılması orucu riske sokar; üst kenar batışı ve tavan yuvarlama bu fıkhî ihtiyatı korur.
#93

93) 6. Vakit — Yatsı (İşa): Şafak Açısı, Kutup Kışı ve Beyaz Gece Takdiri

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Yatsı vakti hem orta enlemlerde gerçek şafak kayboluşunu izlemeli hem de beyaz gecelere girerken sıçramasız biçimde kurum takdir süresine bağlanmalıdır.
#93B

93) 6. Vakit — Yatsı (İşa — Ümmü'l-Kura + dk Sabit Dakika Kuralı ve Yedek Hicrî Takvim)

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü Suudi Arabistan ve Körfez takvimlerinde Ramazan ayında teravih ve iftar kolaylığı için resmi olarak +120 dk kuralı uygulanır ve 2029 sonrası tarihlerde takvim istisnası oluşmamalıdır.
hamYatsi = Math.Min(d.netAksamDakika + eklenecekDakika, d.yatsiUstSinirDakika);   netYatsi = hamYatsi + yatsiTemkin;
#94

94) Yarının (d+1) İmsak Vakti ve Sürekli Güneş Ekseninde Yatsı Üst Sınırı

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü sabit 23:55 duvar saati tavanı uygulamak Reykjavik ve Oslo gibi Yatsı vaktinin doğal olarak 00:30–01:30 sularında girdiği şehirlerde Yatsı'yı yapay biçimde gece yarısı öncesine keserdi.
yarinSabitDilimNetImsakDakika = (yarinDetay.netImsakDakika - yarinDetay.imsakSaatDilimi * 60.0 + 1440.0) + saatDilimi * 60.0;
yatsiUstSinir = yatsiSabitDakikaMi ? Math.Max(d.netAksamDakika + 5.0, d.yarinSabitDilimNetImsakDakika - 10.0) : (Math.Max(d.netOgleDakika + 8.20, d.yarinSabitDilimNetImsakDakika) - 2.05);
#95

95) UTC İzdüşümü Öncesi 6 Vakit Monoton Sıra Koruması (2.05 dk Tampon) ve Tek Tek UTC → Yerel İzdüşümü

Kişisel modda girilebilecek aşırı zıt temkinlerde veya kutup sınırında ardışık iki vaktin birbirinin üstüne binmemesi ve Ceiling/Floor yuvarlamadan sonra bile kart saatlerinin sıkı artan kalması için ham güneş ekseninde 2.05 dk tamponlu sıra koruması uygulanır; hemen ardından her vakit evrensel zaman (UTC) ekseninden kendi anlık yerel saat dilimine tekil olarak izdüşürülür.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü 1.0 dakikalık ham fark Ceiling ve Floor yuvarlama kombinasyonunda aynı tam dakikaya (örneğin 01:15 == 01:15) düşebilir; 2.05 dk tamponu 365 gün boyunca ayrık kart eşitsizliğini korur.
MonotonVakitSirasiniGarantiEt(ref netImsakDakika, ref netGunesDakika, ref netOgleDakika, ref netIkindiDakika, ref netAksamDakika, ref netYatsiDakika, yarinImsakDakika); // minAralikDk = 2.05
netVakitDakika = TekilVakitUtcDenYerelDakikayaCevir(enlem, boylam, utcGunTabani, yerelGunTabani, ogleSaatDilimi, netVakitDakika, out anlikDilim, ref dstFarkiBulundu);
#96

96) Kurumsal Dakika Yuvarlama Motoru (Diyanet ve Ümmü'l-Kura :30, MABIMS Subuh Ceiling, Sıfır-Temkin Floor/Ceiling)

Dakika yuvarlama katmanı her kurumun kendi takvim usulünü uygular: (1) Diyanet ve Ümmü'l-Kura'da vakitler simetrik :30.00 eşiğiyle en yakın dakikaya yuvarlanır; (2) MABIMS (KEMENAG/JAKIM) standardında Subuh (+2 dk ihtiyatlı) dahil 5 namaz giriş vakti yukarı (Ceiling / Pembulatan ke Atas), Syuruk (-2 dk) aşağı (Floor) yuvarlanır; (3) Sıfır temkinli resmi otoritelerde ve Kişisel modda İmsak ile Güneş çıkış vakitleri aşağı (Floor), Öğle, İkindi, Akşam ve Yatsı giriş vakitleri ise yukarı (Ceiling) yuvarlanır (yalnız MABIMS Subuh vakti Ceiling uygulanır).

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü her otoritenin basılı imsakiyesi kendi yuvarlama kuralıyla üretilir; örneğin Cakarta'da Subuh +2 dk ihtiyat taşırken Floor yerine resmi Pembulatan ke Atas (Ceiling) uygulanması KEMENAG takvimiyle uyumu sağlar.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Sabah/İmsak vaktinin dünyadaki tüm kurumlarda aşağı (Floor) yuvarlandığı sanılır; oysa Endonezya ve Malezya (MABIMS/KEMENAG) sisteminde Subuh +2 dk ihtiyatlı bir namaz giriş vaktidir ve resmi olarak yukarı (Ceiling) yuvarlanır.
bool imsakCikisYuvarla = (SeciliOtorite != Otoriteler.Kemenag_GuneydoguAsya); // MABIMS Subuh → Ceiling
FikhiGuvenliSaatMetnineCevir(netDakika, temkin, cikisVaktiMi);
#97

97) Sınır Saniyelerde (:29.9 / :30.1 ve :00.1) Doğal ±1 Dakika Takvim Niceleme Farkı

Takvim Niceleme Şeffaflığı: Yuvarlama eşiğine birkaç salise/saniye mesafedeki günlerde basılı takvimlerle ±1 dakikalık sınır farkı görülmesi doğal niceleme davranışıdır.

Namaz vakti çizelgeleri saniyeleri gizleyip HH:mm tam dakikalarını gösterdiği için yuvarlama eşiğine (simetrik sistemde :30.00 sn, tavan/taban sistemde :00.00 sn) 0.1–0.5 saniye yakınlıktaki sınır günlerde, iki farklı rasathanenin efemeris terim sayısı veya 0.5 metrelik koordinat farkı 12:04:29.9 ile 12:04:30.1 gibi iki komşu dakikaya (12:04 vs 12:05) düşebilir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü 0.2 saniyelik bir farkın görünürde 1 tam dakika gibi algılanması dakika basamaklamasının matematiksel doğasıdır; bu sınır davranışını kullanıcıya şeffafça açıklamak yanlış hata algısını giderir.
// Örnek simetrik eşik: 12:04:29.9 → 12:04 | 12:04:30.1 → 12:05 (gerçek fiziksel fark: 0.2 sn, görünür fark: 1 dk)
// Örnek tavan (Ceiling) eşiği: 18:10:00.2 → 18:11 (erken iftarı önlemek için bir üst tam dakikaya tavanlama)
#98

98) Tek Aşamalı Saniye Tabanlama (Alt-Saniye Kesme) ve Çift Yuvarlama Önleme

Ondalık dakikadan saat metnine geçerken en yakın saniyeye yuvarlama (round) kullanılırsa 29.50 saniye önce 30 saniyeye, kart çözümleyicide tekrar bir üst dakikaya yuvarlanarak çift yuvarlama (double-rounding) hatası doğurur. Saniye çözümleyici ⌊dk × 60 + 10⁻⁷⌋ formülüyle alt-saniyeyi tek aşamada tabanlar: 29.99 sn → :29 (alt dakika), 30.00 sn → :30 (üst dakika).

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü 29.50–29.99 saniye bandındaki vakitlerin iki kez yuvarlanarak resmi takvimden 1 dakika ileri atlamasını engellemek gerekir.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Ondalık dakikayı önce en yakın saniyeye yuvarlayıp sonra :30 sn kuralıyla dakikaya çevirmek, 12:04:29.60 gibi sınır vakitleri önce :30'a sonra 12:05'e taşıyarak görünmez çift yuvarlama hatası üretir.
double toplamTamSaniye = Math.Floor(dakika * 60.0 + 1e-7); // DakikayiSaatMetnineCevir
TryDakikaBazliVakitCozumle: if (saniye ≥ 30) dakika++;   yuvarlanmisToplamSaniye = saat * 3600 + dakika * 60;
#99

99) Dünün (d-1) Yatsı Vaktinin -86.400 sn Kaydırılması ve Gece Yarısı Devamlılığı

Gece saat 00:00'ı geçtiğinde henüz bugünün İmsak vakti girmemişken içinde bulunulan vakit dünün (d-1) Yatsı vaktidir. Geri sayım halkasının doluluk oranını (geçen / toplam süre) kesintisiz hesaplayabilmek için dünün İkindi, Akşam ve Yatsı vakitleri d-1 gününün kendi açık ekseninde çözülüp bugünün zaman eksenine -86.400 sn kaydırılarak taşınır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü saat 00:00:00 olduğunda Yatsı halkasının sıfırlanmayıp akşamdan sabaha kadar gerçek fiziksel gece ilerlemesini kesintisiz göstermesi gerekir.
int_dun_yatsi = dunAcikYatsi - 86400; // Gece 00:00 sonrası aktif Yatsı başlangıç referansı
#100

100) Öğle Merkezli ve ΔTZ Duyarlı [-86.400s .. +172.800s] Açık Saniye Ekseni (-60 sn Eşiği)

Aşırı doğu/batı manuel saat dilimlerinde (örneğin Kaşgar UTC+8'de İmsak'ın sabah 06:30, Fuyuan'da 23:28 veya ters yönlü manuel TZ seçimlerinde Öğle'nin gece yarısı komşuluğuna kayması) 6 vaktin gün kaymasını önlemek için açık eksen çözücüsü önce Öğle vaktini merkez alır, Güneş ve İmsak'ı geriye doğru sarar; İkindi, Akşam ve Yatsı'yı ise ΔTZ·3600 saat dilimi farkı ve -60 sn eşikli gece yarısı açma kuralıyla ileriye taşır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü eski 12 saatlik (-43.200 sn) eşik 58°–65° uzun gecelerinde Yatsı'yı sabaha düşürürken, İmsak'tan ileri sarmak aşırı manuel TZ ofsetlerinde tüm günü +86.400 sn öteleyebilirdi; Öğle çapası her iki ucu da korur.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Gece yarısı sarkmasını yakalamak için farkın -12 saatten (-43.200 sn) küçük olmasına bakmak sezgisel görünse de 60°K kuşağında Akşam 15:30 ve ertesi sabah Yatsı 03:45 (-11 sa 45 dk) olduğunda Yatsı'yı yanlışlıkla sabaha düşürür.
while (sGunes ≥ (sOgle - tzFarkGO) + 61) sGunes -= 86400;   while (sImsak ≥ (sGunes - tzFarkIG) + 61) sImsak -= 86400;
sIkindi = GeceYarisiSarkmasiniAc(sOgle, sIkindi, tzOgle, tzIkindi); // fizikselFark ≤ -61 sn → +86400
#101

101) Doğu Saat Dilimi Uçlarında (Fuyuan 23:28 İmsak) Yarınki İmsak ve Güneş Eşlemesi (±64.800 sn Güneş Çapası)

Çin'in en doğusundaki Fuyuan (48.37°K, 134.28°D, UTC+8) gibi noktalarda yazın yarının İmsak vakti saat 23:28'de (00:00'dan önce) girer. Yarının açma algoritması önce yarının Güneş vaktini bugünün açık Güneş saniyesi etrafındaki ±64.800 sn bandına oturtur, ardından yarının İmsak vaktini ΔTZ farkıyla Güneş'ten geriye doğru sarıp her ikisine +86.400 sn ekler.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü 23:28'de giren yarınki İmsak vaktini +86.400 sn ötede bırakmak 23:28–00:00 arasında geri sayımı 24 saat fazla gösterir; yedek Güneş çapası ve geriye sarma her manuel saat diliminde kesintisiz çalışır.
while (cozulmusGunes - yedekGunesSn ≥ 64801) cozulmusGunes -= 86400;   while (yedekGunesSn - cozulmusGunes ≥ 64801) cozulmusGunes += 86400;
while (cozulmusImsak ≥ (cozulmusGunes - tzFark) + 61) cozulmusImsak -= 86400;   yarinImsakAcikSn = cozulmusImsak + 86400;
#102

102) 6. Günde Önleyici Tablo Yenileme (d ≥ 6), Korutin Bekleme ve Tekil Kare Zamanı

Vakit yazdırıcı her saniye başında konumun yerel saatini ve saat dilimini tek seferde örnekleyip tüm alt modüllere aynı zaman ikilisini geçirir. Uygulama günlerce çevrimdışı açık kaldığında tablo son günü tüketmeden bir gün önce (gün farkı 6 veya daha büyükse ya da yarın ve 7. gün yerel depo kaydı eksikse ve arka plan hesaplaması sürmüyorsa) yeni tabloyu kurar ve hemen aktif gün indisini tazeler.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü yenilemeyi 7. güne bırakmak 6. günün akşamında yarın (d+1 = 7) veya d+2 vakit kartları okunurken sınır taşmasına yol açabilirdi; 6. gündeki önleyici yenileme d+1 ve d+2 tamponunu hazır tutar.
if (KonumAlma.IlkKonumKayitliMi() && _sonOtomatikYenilemeTarihi != konumSimdi.Date && (gunFarki ≤ -1 || gunFarki ≥ 6 || yarinVeSonGunDepoKaydiEksik))
{ bulucu.yerel_vakitleri_ayarla(); d = AktifTabloGunIndeksiniBul(konumSimdi, out gunFarki); }
#103

103) Kart–Sayaç–Halka :00 Tam Dakika Uyumu, Sabah İkiz Halkası ve Yarın Güneş Sonrası Öğle Geçişi

Vakit kartları HH:mm tam dakikaya yuvarlandığı için geri sayım sayacı (yukarı saniye tavanlaması, kalan süre − 10⁻⁹) ve dairesel ilerleme halkaları da aynı tam dakika sınırlarını (:00) esas alır; böylece kalan süre 0.4 saniyeyken sayaç erken 00:00:00 göstermez. İmsak–Güneş arasında İmsak ve Güneş ikiz halkaları dolar; Güneş–Öğle arasında halkalar pasif (-1) kalıp sayaç Öğle'ye (veya Cuma günü Cuma vakti etiketine), aşırı doğu diliminde 00:00 öncesi yarınki Güneş de geçilmişse yarının Öğle vaktine sayar.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü kartta 19:04 yazarken sayacın 19:03:59.6'da 00:00:00 göstermesi yarım saniyelik erken sıfırlanma hissi yaratırdı; milisaniye eşikli saniye tavanlaması sayacı tam :00.0 sınırında sıfırlar.
int kalanSaniye = Math.Max(0, (int)Math.Ceiling(kalanFizikselSn - 1e-9)); // Erken 00:00:00 önleme
simUtc ∈ [imsakUtc, gunesUtc) → aktifIndeks = 0;   simUtc ∈ [gunesUtc, ogleUtc) → aktifIndeks = -1; // Pasif halka, Öğle sayacı
#104

104) Sonbahar 02:00..02:59 İkiz Saat Gecesinde Fiziksel UTC Geri Sayımı ve Canlı Durum

Sonbaharda saatlerin 03:00'ten 02:00'ye geri alındığı gecede 02:00–02:59 duvar saati iki kez yaşanır (ilk geçiş yaz saati, ikinci geçiş kış saati). UTC tabanlı aktif vakit ve kalan süre çözücüsü tüm vakitleri kendi saat dilimini düşerek tekil fiziksel UTC saniye eksenine indirger; böylece 02:59:59 → 02:00:00 geri atlamasında sayaç 1 saat ileri sıçramaz, saniye saniye tekdüze azalır. Örneğin gece yarısı sonrasındaki Yatsı ilerleme yüzdesi, dünün kaydırılmış Yatsı anı ile bugünün İmsak anı arasındaki toplam fiziksel gece aralığının kat edilen oranıdır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü yalnız duvar saati çıkaran sayaçlar sonbahar DST gecesinde saat 03:00'ten 02:00'ye döndüğü an geri sayımı 1 saat geri sararak bozar; UTC ekseninde ise zaman tek yönlü akar.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Geri sayımı yerel duvar saatlerinin farkından hesaplayan sayaçlar, sonbaharda saat 03:00'ten 02:00'ye geri alındığı an kalan süreyi 1 saat birdenbire artırarak yanıltır.
double kalanFizikselSn = (hedefGunIciSaniye - hedefTzSaat * 3600.0) - (suanGunIciSaniye - simdiTzSaat * 3600.0);
#105

105) 6 Vakit Kartının Kendi Fiziksel UTC Anı Geçildiğinde Bireysel Olarak Yarın Saatine Dönmesi

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü vakti geçmiş bir kartta bugünün bitmiş saatini tutmak yerine o vaktin bir sonraki gerçekleşeceği yarınki saati göstermek sahur, sabah ve öğle planlamasını gün boyu kolaylaştırır.
kart_yapilandirma → KartiYapilandir(bugunVakitStr, bugunAcikHedefSaniye, bugunHedefTz, yarinVakitKey, ...);
DateTime hedefUtc = VakitUtcAniniHesapla(gunTabani, bugunAcikHedefSaniye, bugunHedefTz, enlem, boylam); // simdiUtc ≥ hedefUtc ise d+1 (gerekirse d+2)
#106

106) Sağdan Sola (RTL: Arapça / Urduca) Zengin Metin Bütünlüğü, Unicode Sembol Koruması ve 1650 Karakter Bölücüsü

Açıklama paneli metinleri daktilo animasyonuyla yazdırılırken biçim etiketi koruyucu katman hiçbir karede renk, kalın ve eğik yazı etiketlerini ortadan bölmez ve açık etiketleri geçici olarak kapatır. Sağdan sola (RTL) metin bileşenindeki etiket ayrıştırıcısı küçüktür-büyüktür çiftlerini HTML etiketi sanmasın diye metinlerde çıplak küçüktür/büyüktür yerine ≤, ≥, ∈, ↔, → Unicode sembolleri kullanılır ve 1650 karakter sınırını aşan uzun adımlar biçim etiketlerini koruyarak ardışık RTL metin parçalarına bölünür.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü daktilo animasyonunda yarım kalan renk etiketi veya küçüktür-büyüktür çakışması RTL dillerde biçim kodunu ekrana sızdırabilir; dengeli çoklu parça bölme ve Unicode semboller tüm dillerde temiz görünüm sağlar.
const int RTL_GUVENLI_PARCA_SINIRI = 1650; // Sınırı aşan adımlar açık RichText etiket yığınıyla ardışık RTLTextMeshPro parçalarına bölünür
GuvenliDaktiloAltMetniAl(tamMetin, gorunurHarfSayisi);   GuvenliRtlParcalaraBol(metin, 1650);
#107

107) Üç Katmanlı Çevrimdışı Metin Koruması ve Deterministik Ayrıştırıcı Tasarımı

112 adımlık bu açık teknik rapor üç bağımsız yedek katmanda korunur: (1) dinamik yerelleştirme tablosu, (2) şifrelenmiş yerel veri yedekleme akışı ve (3) doğrudan arayüze gömülü son çare yedeği. Yansıma (reflection) gerektirmeyen deterministik durum makinesi tabanlı ayrıştırıcı sayesinde farklı mobil mimarilerde derleyici optimizasyonlarından etkilenmeden çevrimdışı çalışmasını sürdürür.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü çevrimdışı çalışırken veya paket yükleme gecikmelerinde açıklama panelinin boş kalmaması ve tüm mobil platformlarda aynı kararlılıkla açılması gerekir.
Ana Tablo → Yerel Çevrimdışı Yedek Akışı → Gömülü Arayüz Yedeği;
AyiklaSafJsonYedek(safJsonMetin, hedefTablo); // Yansımasız deterministik durum makinesi ayrıştırıcısı
#108

108) 77 Bağımsız Algoritma, Jeodezi, Saat Dilimi, Kutup Sürekliliği ve Mezhep Doğrulaması

Geliştirme ortamındaki 77 bağımsız doğrulama denetimi; IEEE-754 JDN ve Mod(360°) sınırlarını, Meeus efemeris ve Sæmundsson kırılma sürekliliğini, iki katmanlı EGM96 jeoidini, Android/iOS rakım ayrımını, 8.023 yerleşimlik çevrimdışı veritabanında ülke/otorite/saat dilimi uyumunu, Doğu Akdeniz/Fas/Kazakistan/Rusya 11 kuşak/Brezilya/Kuzey Amerika/Pasifik sınır poligonlarını, 365 günlük kutup sürekliliğini, UTC geri sayımını ve yalnızca Hanefî/Şâfiî kapsamını sınar.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü tek bir sınır poligonunu veya kutup geçişini iyileştirirken başka bir kıtadaki şehri bozmamak ancak her değişiklikte koşulan kapsamlı doğrulama denetimleriyle mümkündür.
// 77/77 bağımsız doğrulama denetimi: Efemeris + EGM96 + 8.023 Yerleşim + 365g Kutup + Fıkıh
#109

109) Bilimsel Tevazu ve Şeffaflık Beyanı: Doğal Atmosferik, Topoğrafik ve Takvimsel Sapma Sınırları

Bilimsel ve Fıkhî Tevazu Notu: Hesaplamalar standart atmosfer ve ortalama şehir ufku modellerine dayanır; sınır saniyelerde resmi takvimlerle ±1 dakikalık farklar görülmesi doğaldır, oruç ve namazda ihtiyat gözetilmelidir.

Bu 112 adımlık motor yüksek sayısal özenle kurulmuş olsa da gökyüzü ve yeryüzü modelleri doğası gereği birer fiziksel yaklaşımdır: (1) Sıcaklık (-30 °C..+45 °C), basınç, nem ve enversiyon oynamaları görünür ufuk kırılmasını ±15–40 sn değiştirebilir; (2) Vadi, dağ sırtı ve bina engelleri yerel doğuş/batışı düz ilçe ufkundan ayırabilir; (3) 1 m EGM96 jeoid nicelemesi, ileri yıllardaki ΔT tahmini ve :30 / Ceiling / Floor dakika yuvarlaması sınır saniyelerde basılı imsakiyelerle ±1 dakikalık doğal fark oluşturabilir. İbadetlerde şer'î ihtiyat esastır.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü astronomik hesabı değişmez bir mekanik cetvel gibi sunmak yerine fiziksel doğa sınırlarını açıkça paylaşmak hem İslamî edep ve tevazuya hem de bilimsel dürüstlüğe en uygun yaklaşımdır.
// Fiziksel ve takvimsel doğal sınırlar: Atmosfer (±15..40 sn) + Yerel Ufuk Engelleri + Dakika Nicelemesi (±1 dk)
#110

110) Açık Algoritma Şeffaflığı ile Uygulama İçi Depolama Sınırı

Bu raporda sunulan tüm astronomik denklemler, jeodezik sabitler, ülke ve saat dilimi karar kuralları, fıkhî yuvarlama esasları ve canlı ara telemetri değerleri son kullanıcıların ve araştırmacıların doğrudan inceleyebilmesi için açıkça paylaşılır. Okunabilirlik adına başlıklar ve açıklama paragrafları sade Türkçe teknik kavramlarla sunulur; teknik okurlar için yalnızca Çalışan C# Mantığı satırlarında çekirdek yöntem adları yansıtılır. Uygulamanın dahili dosya paketleme biçimi, yerel anahtar–değer saklama adları ve bellek içi önbellek düzeni hem gizlilik hem platform kararlılığı amacıyla soyutlanmış mimari kavramlarla ifade edilir.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü bilimsel ve fıkhî hesaplama yöntemini şeffaf biçimde açmakla uygulama içi veri paketleme ve depolama ayrıntılarını soyutlamak birbirini dengeler; hesap denetimi için yalnızca matematiksel ve fıkhî mantık yeterlidir.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Dahili yerel depolama anahtarlarının veya paket dosya adlarının gizli tutulması hesaplamanın kapalı olduğu anlamına gelmez; tüm güneş, ufuk ve fıkıh formülleri baştan sona açıkça verilmiştir.
Şeffaf Katman: Astronomik Efemeris + Saat Dilimi Kuralları + Fıkhî Yuvarlama + Canlı Telemetri;
Soyutlanan Katman: Dahili Paket Yolu, Yerel Depolama Anahtarları ve İç Bellek Düzeni;
#111

111) UTC Ekseninden Yerel Duvar Saatine İzdüşüm ve 0.0001 dk (≈ 0.006 sn) Hassasiyet Farkı

Günlük hesaplamada önce sürekli öğle referans saat diliminde kesirli dakika olarak bulunan ham vakitler (örneğin 1034.5015 dk), ardından her vakit için kendi geçerli yerel saat dilimine (DST geçişleri dahil) tek tek evrensel UTC zaman ekseni üzerinden izdüşürülür. Evrensel zamandan yerel tik zaman damgasına dönüşümdeki IEEE-754 kayan nokta ve milisaniye–tik yuvarlaması sebebiyle raporun 4 ondalıklı net dakika çıktısında 0.0001 dk (yaklaşık 0.006 saniye = saniyenin 1/160'ı) düzeyinde son hane farkı görülebilir; tam dakika vakit kartları (:30 / Floor / Ceiling) bu mikro izdüşüm payından etkilenmez.

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü DST günlerinde her vaktin kendi anlık UTC saat diliminden gerçek duvar saatine taşınması gerekir; okuyucunun 0.0001 dk'lık son hane oynamasını formül hatası sanmaması için fiziksel kaynağını açıkça belgeledik.
Yaygın Yanılgı / Dikkat Notu: Dört ondalıklı net dakika çıktısında 1034.5015 yerine 1034.5016 yazması hesap çelişkisi sanılabilir; oysa fark yalnızca 0.006 saniyelik UTC↔yerel zaman izdüşümü yuvarlamasıdır ve vakit saatini değiştirmez.
Net Vakit (yerel dk) = TekilVakitUtcDenYerelDakikayaCevir(enlem, boylam, utcGunTabani, yerelGunTabani, ogleSaatDilimi, netVakitDakika, out gercekDilim, ref dstFarkiBulundu); // ≤ 0.0001 dk (≈ 0.006 sn)
#112

112) Bugün ve Yarın Nihai 6 Vakit Denetim Özeti ve v6 Önbellek İmzası

Sebep (Neden Böyle Yaptık): Böyle yaptık çünkü kullanıcının ve denetçinin tüm ara astronomik büyüklüklerle üretilen bugünkü ve yarınki nihai kart saatlerini ve önbellek imzasını tek bakışta karşılaştırabilmesi şeffaflığı tamamlar.